અમેરિકાના ધાર્મિક સ્વતંત્રતા કમિશન (યુ.એસ.સી.આઈ.આર.એફ.) એ પોતાના વાર્ષિક અહેવાલમાં રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ને આતંકવાદી સંગઠન જાહેર કરવાની ભલામણ કરી છે. આ ભલામણને પગલે RSS પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવશે કે કેમ તે અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. આ દરમિયાન RSS વડા મોહન ભાગવતની અમેરિકી મુલાકાત પણ ચર્ચામાં છે.
યુ.એસ.સી.આઈ.આર.એફ. એ એક સ્વતંત્ર સંઘીય આયોગ છે, જે સમગ્ર વિશ્વમાં ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની સ્થિતિ પર નજર રાખે છે. તે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ, વિદેશ વિભાગ અને કોંગ્રેસને સલાહ આપે છે. જો કે, આ આયોગની ભલામણો બંધનકર્તા નથી, એટલે કે તેને લાગુ કરવી ફરજિયાત નથી. અમેરિકન સરકાર તેના પર અમલ કરે કે ન કરે, તે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ પર નિર્ભર છે.
કમિશનના અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે RSS અળગા સમુદાયો સામે દ્વેષ ફેલાવે છે, એવો આરોપ છે. પરંતુ RSS એ આ આરોપોને પાયાવિહોણા ગણાવ્યા છે. આ ભલામણને લઈને ભારતમાં ઘણા રાજકીય પક્ષોએ વિરોધ વ્યક્ત કર્યો છે, જ્યારે કેટલાકે તેનું સમર્થન પણ કર્યું છે.
મોહન ભાગવત હાલમાં અમેરિકાના પ્રવાસે છે. આ મુલાકાત દરમિયાન તેઓ ભારતીય સમુદાયના લોકોને સંબોધન કરશે. નોંધનીય છે કે અગાઉ તેમને અમેરિકાનો વિઝા આપવામાં ના પાડવામાં આવી હતી. પરંતુ આ વખતે તેમને વિઝા મંજૂર કરવામાં આવ્યો છે. તેમની આ મુલાકાત દરમિયાન કેટલાક સંગઠનો દ્વારા વિરોધ પ્રદર્શનો કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે સમર્થકો દ્વારા તેમને આવકાર્યા છે.
ભારત સરકારે આ ભલામણને ફગાવી દીધી છે. ભારત સરકારનું કહેવું છે કે આ કમિશન ભારતની આંતરિક બાબતોમાં દખલ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ ભલામણનો કોઈ આધાર નથી.
RSSનો ઈતિહાસ જોઈએ તો, આ સંગઠન ભારતમાં એક અગ્રણી જમણેરી સંગઠન છે. તેની સ્થાપના 1925માં કેશવ બલિરામ હેડગેવાર દ્વારા કરવામાં આવી હતી. અત્યાર સુધીમાં ભારત સરકાર દ્વારા RSS પર ત્રણ વખત પ્રતિબંધ લગાવવામાં આવ્યો છે, પરંતુ પાછળથી તે પ્રતિબંધ ઉઠાવી લેવામાં આવ્યો હતો. RSSના સમર્થકો તેને સાંસ્કૃતિક સંગઠન ગણાવે છે, જ્યારે વિરોધીઓ તેને સાંપ્રદાયિક ગણાવે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આ ભલામણને લઈને વિવિધ પ્રતિક્રિયાઓ આવી છે. કેટલાક માનવાધિકાર સંગઠનોએ કમિશનના નિર્ણયનું સ્વાગત કર્યું છે, જ્યારે કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે આ ભલામણ ભારત-અમેરિકા સંબંધોને અસર કરી શકે છે.
કુલ મળીને, આ ભલામણના તાત્કાલિક પરિણામો આવે તેવી શક્યતા ઓછી છે, કારણ કે તે બંધનકર્તા નથી. પરંતુ તે ભવિષ્યમાં દ્વિપક્ષીય સંબંધો માટે કડવાશ ઊભી કરી શકે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોમાં આવી ભલામણો ઘણીવાર રાજકીય સંદેશ આપવા માટે કરવામાં આવે છે, પરંતુ તેની વાસ્તવિક અસર મર્યાદિત હોય છે.