અમદાવાદ: તમાકુ ઉત્પાદનોના પડીકા પર લખાતી સ્વાસ્થ્ય ચેતવણીના અમલ માટે સામાજિક કાર્યકર્તાએ આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. એક આરોગ્ય પરિસંવાદ દરમિયાન તેમણે કહ્યું કે, 'હું તો બોલીશ' અને આ મુદ્દે કોઈ દબાણને સ્વીકારીશ નહીં. તેમણે ચેતવણી આપી કે જ્યાં સુધી દરેક પડીકા પર સ્પષ્ટ ચેતવણી દેખાશે નહીં, ત્યાં સુધી આ લડત ચાલુ રહેશે.
ભારતમાં સિગારેટ અને અન્ય તમાકુ ઉત્પાદનો (વિજ્ઞાપન, વેપાર અને વ્યાપાર) અધિનિયમ, ૨૦૦૩ (COTPA) અનુસાર તમાકુ ઉત્પાદનોના પેકેટ્સ પર ૮૫ ટકા ક્ષેત્રમાં શારીરિક ચિત્ર અને ચેતવણી ફરજિયાત છે. આમ છતાં, બજારમાં આ નિયમનો બાયપાસ કરીને ચેતવણીને અસ્પષ્ટ કે ભૂંસી નાખવાના અનેક પ્રકારના કિસ્સા સામે આવે છે. તાજેતરમાં જ ગુજરાતનાં ઘણાં શહેરોમાં કરાયેલી તપાસમાં પણ આવા ઉલ્લંઘન જણાયાં હતાં.
આ પરિસંવાદનું આયોજન એક સ્વયંસેવી સંસ્થા દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. તેમાં ચિકિત્સકો, કાયદાકાર અને અન્ય સામાજિક કાર્યકર્તાઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. સંબંધિત સામાજિક કાર્યકર્તાએ પોતાના વક્તવ્યમાં જણાવ્યું કે, "હું તો બોલીશ. જે લોકો આ નિયમનું ઉલ્લંઘન કરે છે તેઓ સમાજના સ્વાસ્થ્ય સાથે રમત રમે છે. જો મૌન રહીશ તો આ મહામારી વધુ ફેલાશે." તેમણે વધુમાં કહ્યું કે, ચેતવણીનો હેતુ લોકોમાં ભય પેદા કરવાનો નથી, પણ તેમને તમાકુના દુષ્પરિણામોથી વાકેફ કરવાનો છે.
ગુજરાતમાં તમાકુના વ્યસનીઓની સંખ્યા ચિંતાજનક છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતો અનુસાર, રાજ્યમાં લગભગ એક ચતુર્થાંશ પુખ્ત વયનો વ્યક્તિ કોઈને કોઈ સ્વરૂપે તમાકુનું સેવન કરે છે. આ કારણે ગળા અને ફેફસાંનાં કેન્સરનાં કેસો પણ સતત વધી રહ્યા છે. સ્વાસ્થ્ય ચેતવણી એક એવું માધ્યમ છે જે ખરીદતી વખતે તરત જ ધ્યાન આકર્ષે છે. પરંતુ જ્યારે ચેતવણીને પડીકાના રેપર સાથે ભેળવી દેવાય છે, ત્યારે તેની અસર જતી રહે છે.
પરિસંવાદમાં હાજર એક વકીલે જણાવ્યું કે, ભારતના સુપ્રીમ કોર્ટે પણ COTPAના નિયમોનું સખત પાલન કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ હોવા છતાં, સ્થાનિક સ્તરે પરવાનામાં રહેલી છટકબારીઓથી ઉત્પાદકો ફાયદો ઉઠાવે છે. જરૂરી છે કે તપાસ વધુ કડક બનાવવામાં આવે અને દંડની રકમ એટલી ઊંચી રાખવામાં આવે જેથી કોઈ નિયમ તોડવાની હિંમત ન કરે.
સેમિનારમાં સ્વાસ્થ્ય વિભાગના એક અધિકારીએ પણ ભાગ લીધો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે, રાજ્ય સરકારે તાજેતરમાં જ આરોગ્ય ચેતવણીના અમલ માટે એક અભિયાન શરૂ કર્યું છે. છેલ્લા છ મહિનામાં સેંકડો ઉત્પાદકો સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. તેમણે જોકે સ્વીકાર્યું કે, આ માત્ર શરૂઆત છે, હજી ઘણું કામ બાકી છે. સામાજિક કાર્યકર્તાની માંગણી છે કે દરેક જિલ્લામાં ખાસ ટાસ્ક ફોર્સની રચના કરવામાં આવે.
નિષ્કર્ષમાં, 'હું તો બોલીશ' એ માત્ર એક ઉદ્ગાર નથી, પણ આરોગ્ય પ્રત્યેની જવાબદારી છે. જાહેર જનતાએ પણ આવા ઉત્પાદનો ખરીદતી વખતે ચેતવણી તપાસવી જોઈએ અને ઉલ્લંઘન જણાય તો સંબંધિત વિભાગમાં જાણ કરવી જોઈએ. તમાકુ નિયંત્રણ એ સરકાર એકલાનું નહીં, પણ સમાજના દરેક નાગરિકનું કામ છે.