તિબેટમાં આજે એક મોટો ડેમ તૂટી પડતાં નદીમાં પાણીનો ધસારો થયો છે. પ્રાથમિક માહિતી અનુસાર, આ ઘટનાને કારણે નજીકની નદીના જળસ્તરમાં અચાનક વધારો થયો છે, જેના કારણે થોડા કલાકોમાં નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પાણી પહોંચી શકે છે. હાલમાં વધુ વિગતો સામે આવી રહી છે.
આ ડેમ તિબેટના કયા વિસ્તારમાં આવેલો છે તે અંગે સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ શકી નથી. પરંતુ ભૂગોળના દૃષ્ટિકોણથી જોતાં, તિબેટમાંથી વહેતી યાર્લું ત્સાંગપો નદી (જે ભારતમાં બ્રહ્મપુત્રા નામે ઓળખાય છે) પૂર્વોત્તર ભારતમાં પ્રવેશે છે. આવા ડેમ તૂટવાના સમાચાર સૌથી વધુ ભારતના અરુણાચલ પ્રદેશ અને આસામ જેવા રાજ્યો માટે ચિંતાનો વિષય છે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં હિમાલય ક્ષેત્રમાં ગ્લેશિયરના ઓગળવાના કારણે વિવિધ તળાવો અને જળાશયોમાં પાણીનું પ્રમાણ વધ્યું છે. ગ્લેશિયલ લેક આઉટબર્સ્ટ ફ્લડ (GLOF) એટલે કે હિમનદી તળાવ ફાટવાની ઘટનાઓ પણ અનેકવાર નોંધાઈ છે. આવી ઘટનાઓની અસર ડાઉનસ્ટ્રીમમાં હજારો કિલોમીટર દૂર સુધી પહોંચી શકે છે. તિબેટમાંથી વહેતી નદીઓ ભારતમાં પ્રવેશ્યા બાદ ગાઢ વસ્તીવાળા મેદાની વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. તેથી અચાનક પૂરના પાણીનું જોખમ વધારે છે.
આ અગાઉ પણ તિબેટમાં ભૂસ્ખલનને કારણે નદી રોકાઈને બનેલા તળાવમાં પાણી એકઠું થઈને તૂટવાના કિસ્સા બન્યા છે. વર્ષ 2017માં પણ આવી ઘટનાને કારણે બ્રહ્મપુત્રા નદીમાં પૂર આવ્યું હતું. આવા સંજોગોમાં સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર દ્વારા પૂર્વ તૈયારી માટેની ચેતવણી જારી કરવામાં આવે છે.
હાલમાં તિબેટમાં તૂટેલા ડેમના પાણી કયા માર્ગે આગળ વધી રહ્યા છે તે અંગેની વિગતો મળી રહી નથી. પરંતુ ભારતના કેન્દ્રીય જળ આયોગ તેમજ પૂર્વોત્તર રાજ્યોની સરકારો દ્વારા પરિસ્થિતિ પર બારીક નજર રાખવામાં આવી રહી છે. નદીના કાંઠે રહેતા લોકોને સાવધાની રાખવા અને સત્તાવાર સૂચનાઓનું પાલન કરવા વિનંતી કરવામાં આવી છે.
નિષ્ણાતો કહે છે કે આવી ઘટનાઓમાં પાણીના ધસારાનું કદ અને ગતિ સમયાંતરે માપવા જેવી પ્રણાલી હોવી જોઈએ. બંને દેશો વચ્ચે હાલમાં પૂરની આગાહી સંબંધિત માહિતીની આપ-લે માટે કોઈ સંધિ અસ્તિત્વમાં નથી, એટલે ભારત માટે પૂરનું જોખમ પહેલેથી અંદાજવું મુશ્કેલ બને છે. છતાં ભારતીય સૈન્ય અને અર્ધસૈન્ય દળોને તૈયાર રહેવા સૂચના આપવામાં આવી હોય તેવી માહિતી પણ પ્રાપ્ત થઈ રહી છે.
આ સમાચાર લખાય ત્યાં સુધીમાં ડેમ તૂટવાની ઘટનાના સત્તાવાર પુષ્ટિ માટે ચીનના અધિકારીઓ તરફથી કોઈ નિવેદન આવ્યું નથી. જેવી વધુ માહિતી મળશે કે તરત જ તે રજૂ કરવામાં આવશે.