ખાંડ એ ભારતીય રસોઈનો અનિવાર્ય ઘટક છે. તેની કિંમતમાં થતો નાનો ફેરફાર પણ સેંકડો પરિવારોના દૈનિક ખર્ચ પર અસર કરે છે. આ જ કારણે સરકાર ખાંડના ઉત્પાદન, ભંડાર અને વેચાણ પર બારીક નજર રાખે છે. તાજેતરમાં કેન્દ્ર સરકારે ખાંડના ઘરેલું વેચાણ માટે પખવાડિયાવાર કોટા વ્યવસ્થા લાગુ કરી છે, જે ગ્રાહકો માટે મહત્વની છે.
ખાદ્ય અને સાર્વજનિક વિતરણ વિભાગે 1 થી 15 સપ્ટેમ્બર 2026 માટે ખાંડના વેચાણનો કોટો 13 લાખ મેટ્રિક ટન નક્કી કર્યો છે. આ નવી પખવાડિયાવાર વ્યવસ્થા હેઠળનો આ પ્રથમ કોટો છે. અગાઉ સરકાર દર મહિને એક વાર માસિક કોટો જાહેર કરતી હતી.
નવા કોટામાં દેશની ખાંડ મિલોના ઉત્પાદન સાથે બંદરો પર ઉપલબ્ધ રિફાઇનરીના સ્ટોકનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આનાથી ખાંડની કુલ ઉપલબ્ધતાનો વધુ સચોટ અંદાજ મળી શકશે. સરકારનું કહેવું છે કે, નવી વ્યવસ્થાથી બજારમાં ઉપલબ્ધતા પર નજીકથી નજર રાખી શકાશે અને જરૂર પડે ત્યારે વધારાની ખાંડ બજારમાં ઉતારવામાં સરળતા રહેશે.
સરકારે આ પહેલા ઓગસ્ટ 2026 માટે 22.50 લાખ મેટ્રિક ટનનો માસિક કોટો નક્કી કર્યો હતો, જ્યારે જુલાઈ 2026માં તે 22 લાખ મેટ્રિક ટન હતો. સપ્ટેમ્બરના પહેલા પખવાડિયા માટે 13 લાખ ટનનો કોટો છે, જે માસિક ધોરણે આશરે 26 લાખ ટન થાય છે. આમ, નવી વ્યવસ્થામાં કોટાની માત્રામાં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ તેને બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.
સરકાર દ્વારા આ ફેરફારનું કારણ સમજાવતા જણાવવામાં આવ્યું છે કે, અગાઉની માસિક કોટા વ્યવસ્થામાં કેટલીક ખાંડ મિલો મહિનાની શરૂઆતમાં જ પોતાનો આખો કોટો વેચી દેતી હતી. જોકે, આ ખાંડ બજાર સુધી સમયસર પહોંચતી ન હતી. પરિણામે બજારમાં ખાંડની ઉપલબ્ધતા ઓછી દેખાતી હતી, જે કૃત્રિમ અછત જેવી સ્થિતિ સર્જી શકે છે. નવી પખવાડિયાવાર વ્યવસ્થા આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવી શકે છે.
ગ્રાહકો માટે આનો અર્થ એ છે કે બજારમાં ખાંડનો પુરવઠો નિયમિત રહે તે માટે સરકાર વધુ સક્રિય બની છે. આનાથી ખાંડના ભાવમાં સ્થિરતા આવી શકે છે. જોકે, આ નવી વ્યવસ્થાની સીધી અસર ભાવ પર થશે કે કેમ તે અંગે હજુ નિષ્ણાતો પણ અલગ અલગ મંતવ્ય ધરાવે છે. કેટલાક માને છે કે આ પગલાથી બજારમાં પારદર્શિતા વધશે, જ્યારે કેટલાકને પખવાડિયાવાર કોટાથી વેપારીઓ પર વધુ દબાણ આવી શકે છે.
ખાદ્ય અને સાર્વજનિક વિતરણ વિભાગે 30 ઓગસ્ટ, 2026ના રોજ સોશિયલ મીડિયા મારફતે આ જાણકારી આપી હતી. નવી વ્યવસ્થા હેઠળ દર પખવાડિયે તાજો કોટો જાહેર કરવામાં આવશે. સરકારનો આ પગલો બજારમાં ખાંડની અછત અટકાવવા અને ભાવ નિયંત્રિત કરવાના પ્રયાસનો ભાગ છે.
આ નિર્ણયથી ખાંડ ઉદ્યોગ અને વેપારી સમુદાયમાં ચર્ચા શરૂ થઈ છે. સામાન્ય ગ્રાહકો માટે આગામી કેટલાક અઠવાડિયામાં ખાંડની કિંમત કેવી રહે છે તે જોવું રહેશે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે જરૂર પડે તો કોટામાં વધારો પણ કરી શકાશે.
નોંધનીય છે કે, ખાંડ ક્ષેત્ર દેશના કૃષિ અર્થતંત્રનો મહત્ત્વનો હિસ્સો છે. શેરડીની ખેતી કરતા ખેડૂતો અને ખાંડ મિલો લાખો લોકોને રોજગારી પૂરી પાડે છે. આથી સરકાર દ્વારા ખાંડ સંબંધિત નિર્ણયો લેતી વખતે ઉદ્યોગ અને ગ્રાહકો બંનેના હિતોને ધ્યાનમાં રાખવામાં આવે છે.