આજકાલ વીજળીના વધતા ખર્ચાને કારણે ઘરો અને નાના વ્યાપાર સ્થળોએ સોલાર પેનલ લગાવવાનું ચલણ વધી રહ્યું છે. પરંતુ સૌથી મોટો પ્રશ્ન હોય છે કે આપણા ઘર અથવા વ્યાપાર માટે કેટલા કિલોવોટ (KW)નું સોલાર પેનલ શ્રેષ્ઠ રહેશે. આ નિર્ણય યોગ્ય રીતે ન લેવાય તો ક્યાં તો પેનલની ક્ષમતા ઓછી પડે છે, અથવા વધારે પડતી હોવાથી રોકાણ વ્યર્થ જાય છે. ચાલો આ માહિતી સમજીએ.
સૌથી પહેલાં તમારા ઘરના વીજળીના માસિક વપરાશને જાણવું જરૂરી છે. સામાન્ય રીતે વીજળી બિલમાં દર મહિને વપરાતા યુનિટ્સ (kWh) દર્શાવેલા હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ પરિવાર મહિનામાં ૩૦૦ યુનિટ વીજળી વાપરે છે, તો દૈનિક વપરાશ લગભગ ૧૦ યુનિટ થાય. ગુજરાતમાં સૂર્યપ્રકાશ સરેરાશ દિવસમાં ૪-૫ કલાક ઉપલબ્ધ રહે છે. એક કિલોવોટની સોલાર સિસ્ટમ સારી સ્થિતિમાં દરરોજ આશરે ૪-૫ યુનિટ વીજળી ઉત્પન્ન કરી શકે છે. આથી ૨-૩ કિલોવોટની સિસ્ટમ દૈનિક ૧૦ યુનિટની આસપાસ ઉત્પાદન કરી શકે છે.
બિઝનેસ માટે પણ આ જ ગણતરી લાગુ પડે છે, પરંતુ વ્યાપારી સ્થળોએ ઘણી વખત એક સાથે વધુ ઉપકરણો ચાલે છે, તેથી વપરાશ વધારે હોય છે. જેમ કે, દુકાન, ઓફિસ કે ગોદામમાં એસી, કોમ્પ્યુટર, લાઈટિંગ વગેરેનો ઉપયોગ વધુ હોય છે. આવામાં મહિનાના ૧૦૦૦ યુનિટ સુધીનો વપરાશ હોય તો ૬-૮ કિલોવોટની સિસ્ટમની જરૂર પડી શકે છે.
પેનલની ક્ષમતા નક્કી કરવા માટે ત્રણ મુખ્ય પરિબળો ધ્યાનમાં લેવાં જોઈએ. પ્રથમ, તમારો માસિક વીજળી વપરાશ. બીજું, છત પર ઉપલબ્ધ જગ્યા. સામાન્ય રીતે ૧ કિલોવોટની સિસ્ટમ માટે લગભગ ૧૦૦-૧૫૦ ચોરસ ફૂટ જગ્યા જોઈએ. ત્રીજું, તમારું બજેટ અને સરકારી સબસિડીનો લાભ લેવાનો વિકલ્પ.
હાલમાં કેન્દ્ર સરકારની 'પીએમ સૂર્ય ઘર મુફ્ત બિજલી યોજના' ચાલુ છે, જેમાં ઘરની છત પર સોલાર પેનલ લગાવવા માટે સબસિડી આપવામાં આવે છે. આ યોજનાનો લાભ લેવા માટે સરકારી પોર્ટલ પર નોંધણી કરાવવી પડે છે. સબસિડીની રકમ સિસ્ટમની ક્ષમતા પર આધારિત છે. આ યોજના ઘર માટે છે, જ્યારે વ્યાપારી સંસ્થાઓ માટે અલગ નિયમો હોઈ શકે છે. આથી સ્થાનિક વીજ કંપની અથવા સોલાર વિક્રેતા પાસેથી વિગતવાર માહિતી મેળવવી ઉચિત છે.
સોલાર પેનલ પસંદ કરતી વખતે માત્ર ક્ષમતા જ નહીં, પરંતુ પેનલની ગુણવત્તા, વોરંટી અને ઇન્વર્ટરની કાર્યક્ષમતા પણ ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ. સસ્તી પેનલ લાંબા ગાળે વધુ ખર્ચાળ સાબિત થઈ શકે છે. વધુમાં, નેટ-મીટરિંગની સુવિધા હોય તો વધારાની વીજળી ગ્રીડમાં પાછી મોકલી શકાય છે, જેનાથી બિલમાં વધુ ઘટાડો થાય છે.
અનુમાન મુજબ, સામાન્ય ઘર માટે ૩ થી ૫ કિલોવોટની સિસ્ટમ પૂરતી રહે છે, જે ઘણા કિસ્સાઓમાં વીજળી બિલને નજીવું બનાવી શકે છે. પરંતુ દરેક ઘરની જરૂરિયાત જુદી હોવાથી સૌર ઊર્જા નિષ્ણાતની સલાહ લેવી સૌથી યોગ્ય રહેશે. યોગ્ય આયોજન અને સરકારી યોજનાઓનો લાભ લઈને તમે સોલાર પેનલ દ્વારા આર્થિક બચત કરી શકો છો અને પર્યાવરણ સંરક્ષણમાં પણ યોગદાન આપી શકો છો.