આજકાલ સૌંદર્ય અને ત્વચા સંભાળ (સ્કિન કેર)ના ઉત્પાદનોનું બજાર ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યું છે. આ વૃદ્ધિનો લાભ કેટલાય લોકો પોતાના સ્વાર્થ માટે ઉઠાવી રહ્યા છે. બજારમાં એવી અનેક પ્રોડક્ટ્સ ઉપલબ્ધ છે જેના લેબલ પર ચમકદાર દાવા કરવામાં આવે છે, પરંતુ હકીકતમાં તે દાવા ખોટા હોય છે. ગ્રાહકો છેતરપિંડીનો શિકાર બની રહ્યા છે.
સ્કિન કેર પ્રોડક્ટ્સની આડમાં મોટો ખેલ રચાઈ રહ્યો છે. અમુક ઉત્પાદકો પ્રતિબંધિત રસાયણોનો ઉપયોગ કરે છે, જે ત્વચા માટે હાનિકારક સાબિત થાય છે. કેટલીક કંપનીઓ નકલી પ્રોડક્ટ્સ બનાવીને નામાંકિત બ્રાન્ડના નામે વેચે છે. આ પ્રોડક્ટ્સમાં કેવી રીતે અને કયા ઘટકોનો ઉપયોગ થયો છે તેની કોઈ જાણકારી ગ્રાહકોને આપવામાં આવતી નથી. પરિણામે, ગ્રાહકો પોતાનું સ્વાસ્થ્ય જોખમમાં મૂકે છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ઘણી સ્કિન કેર પ્રોડક્ટ્સમાં 'ગ્લુટાથિઓન', 'સ્ટેરોઇડ' જેવા તત્ત્વો હોય છે, જે ત્વચા પર તાત્કાલિક અસર તો કરે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે. ઘણી વખત આ ઉત્પાદનોની જાહેરાતો ભ્રામક હોય છે, જેમાં 'ચમત્કારિક અસર'નું વચન આપવામાં આવે છે. આવા દાવાઓ પાછળ કોઈ વૈજ્ઞાનિક પુરાવા હોતા નથી.
આ મામલે ગ્રાહક જાગૃતિ અત્યંત જરૂરી છે. ગ્રાહક સંગઠનોએ વારંવાર આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે, અને નિયામક અધિકારીઓને કડક પગલાં લેવાની ભલામણ કરી છે. સ્કિન કેર ઉત્પાદનો પર નિયંત્રણ રાખવા માટે સરકારી સ્તરે પણ કાયદાકીય જોગવાઈઓ છે. પરંતુ છતાં અમલીકરણમાં ઘણી ખામી જોવા મળે છે. ઘણી વખત નાના શહેરો અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આવી નકલી પ્રોડક્ટ્સ વધુ સરળતાથી વેચાઈ જાય છે.
આયુર્વેદ અને હર્બલ ઉત્પાદનોની આડમાં પણ ઘણી ભ્રામક વસ્તુઓ વેચાતી હોય છે. લોકો સસ્તી અને 'કુદરતી' કહેવાતી પ્રોડક્ટ્સ તરફ આકર્ષાય છે, પરંતુ તેમની ગુણવત્તા અને સલામતીની કોઈ ખાતરી હોતી નથી. આવી પ્રોડક્ટ્સ પર કોઈ પ્રમાણભૂત લેબલ કે માન્યતા હોતી નથી, અને ઉત્પાદકો સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવી પણ મુશ્કેલ બની જાય છે.
ગ્રાહકોએ પોતાની સલામતી માટે કેટલીક બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ. કોઈ પણ સ્કિન કેર પ્રોડક્ટ ખરીદતી વખતે તેના પરનું લેબલ કાળજીપૂર્વક વાંચવું જોઈએ. કંપનીનું નામ, સરનામું, બેચ નંબર, ઉત્પાદન અને મુદત સમાપ્તિ તારીખ આવશ્યક છે. ભારતમાં વેચાતા સૌંદર્ય પ્રસાધનો પર 'સીઓપી' (Certificate of Pharmaceutical Product) અથવા અન્ય માન્યતા હોવી જોઈએ. જો કોઈ પ્રોડક્ટ આ માહિતી આપતી ન હોય, તો તે સંશયાસ્પદ છે.
તદુપરાંત, માત્ર સસ્તી પ્રોડક્ટ્સ કે ડિસ્કાઉન્ટના લોભમાં આવીને વિશ્વાસ કરવો ન જોઈએ. અધિકૃત દુકાનો કે ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મથી જ ખરીદી કરવી જોઈએ. સોશિયલ મીડિયા પર વધુ પડતી જાહેરાત કરતી પ્રોડક્ટ્સ વિશે સાવધાની રાખવી જરૂરી છે. કોઈ પણ પ્રોડક્ટ ત્વચા માટે હાનિકારક લાગે તો તરત જ તેનો ઉપયોગ બંધ કરવો જોઈએ અને ત્વચારોગ નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ.
નિયામક સંસ્થાઓએ પણ સમય-સમય પર બજારમાંથી નમૂના લઈને તપાસ કરવી જોઈએ. ઉલ્લંઘન કરનારા ઉત્પાદકો અને વેચાણકર્તાઓ સામે કડક કાર્યવાહી થવી જોઈએ, જેથી આવો ખેલ રોકી શકાય. ગ્રાહકોએ પણ સમસ્યા લાગે તો તાત્કાલિક સંબંધિત અધિકારીને ફરિયાદ કરવી જોઈએ. આ રીતે સામૂહિક પ્રયત્નથી આ મોટા ખેલને ખુલ્લો મૂકી શકાય છે.
આખરે, ગ્રાહકોની સલામતી પ્રથમ હોવી જોઈએ. સુંદરતા માટે સ્કિન કેર પ્રોડક્ટ્સનો ઉપયોગ કરતી વખતે જાગૃત અને સાવધ રહેવું એ જ સૌથી સારું સંરક્ષણ છે.