પાકિસ્તાનના સિંધ પ્રાંતમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી વિરોધ પ્રદર્શનો યોજાઈ રહ્યા છે. સ્થાનિક રાજકીય જૂથો અને નાગરિકો નવા પ્રોજેક્ટ્સ સામે રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા છે. તેમનો આક્ષેપ છે કે આ પ્રોજેક્ટ્સ પ્રાંતની જમીન, પાણી અને કુદરતી સંસાધનો માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે. આ વિરોધ એવા સમયે થઈ રહ્યો છે જ્યારે બલૂચિસ્તાન અને પાકિસ્તાનના કબજા હેઠળના કાશ્મીર (પીઓકે)માં પણ લોકો પાકિસ્તાની શાસન સામે અસંતોષ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
સિંધના અનેક રાજકીય પક્ષો અને સ્થાનિક સંગઠનોનું કહેવું છે કે કેન્દ્ર સરકાર પ્રાંતની સ્વાયત્તતાનું ઉલ્લંઘન કરી રહી છે. તેઓ માંગ કરી રહ્યા છે કે સિંધના જળ સંસાધનો પર પ્રાંતનો અધિકાર હોવો જોઈએ. ઉલ્લેખનીય છે કે, સિંધમાં દેશના સૌથી મોટા બેરેજ પૈકી એક એવો સુક્કુર બેરેજ આવેલો છે, જે ૧૯૩૨માં બાંધવામાં આવ્યો હતો. આ બેરેજ સિંધી રાષ્ટ્રવાદ સાથે ઐતિહાસિક રીતે જોડાયેલો છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ બેરેજના કારણે જ સિંધને અલગ પ્રાંત તરીકે સ્થાપિત થવામાં મદદ મળી હતી.
ઇતિહાસકારોના મતે, ૧૯૪૦ના દાયકામાં પાકિસ્તાનની રચનાની માંગને ઔપચારિક સમર્થન આપનાર સિંધ પ્રથમ પ્રાંત હતો. તે સમયે પંજાબ અને ઉત્તર-પશ્ચિમ સરહદી પ્રાંતમાં મુસ્લિમ લીગનો વિરોધ હતો. પરંતુ સિંધે પાણીના અધિકાર અને સ્વાયત્તતાના વચન પર પાકિસ્તાનનો સાથ આપ્યો. આજે તે જ મુદ્દાઓ પર સિંધમાં અસંતોષ ફેલાયો છે. સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે કેન્દ્ર સરકાર સિંધના ખર્ચે અન્ય પ્રાંતોને વધુ પાણી આપે છે અને સિંધના સંસાધનોનું શોષણ કરે છે.
પાકિસ્તાન અને ભારત વચ્ચેના જળ વિવાદનો પણ આમાં સંદર્ભ છે. પાકિસ્તાન લાંબા સમયથી આરોપ લગાવે છે કે ભારત તેના જળ સંસાધનો સાથે ગેરવર્તણૂક કરે છે. જો કે, નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે સિંધની અંદર જ કેન્દ્ર અને પ્રાંત વચ્ચે જળ વહેંચણીને લઈને તકરાર વધી રહી છે. આ મુદ્દે સિંધના લોકોનો વિશ્વાસ છે કે તેમના પ્રાંતને ન્યાય મળી રહ્યો નથી.
બલૂચિસ્તાનમાંથી પણ સમાન અવાજો ઉઠી રહ્યા છે. ત્યાંના લોકો લાંબા સમયથી સંસાધનો પર નિયંત્રણ અને સ્વાયત્તતાની માંગ કરી રહ્યા છે. પાકિસ્તાનના કબજા હેઠળના કાશ્મીરમાં પણ લોકો સ્વાયત્તતા અને માનવાધિકારના મુદ્દે વિરોધ કરે છે. આવી સ્થિતિમાં સિંધના વિરોધને દેશની આંતરિક રાજકીય સ્થિરતા માટે એક પડકાર તરીકે જોવામાં આવે છે.
જો કે, નિષ્ણાતો એમ પણ કહે છે કે આ વિરોધો અલગ અલગ કારણોથી પ્રેરિત છે અને તેમને સીધા રીતે દેશના વિભાજન સાથે જોડવા યોગ્ય નથી. સિંધમાં મુખ્ય માંગણીઓ વિકાસ અને સંસાધન વહેંચણી સાથે સંબંધિત છે. સ્થાનિક રાજકીય પક્ષો ચૂંટણી દ્વારા પોતાની વાત મૂકવા માંગે છે. પરંતુ લોકોમાં સરકાર પ્રત્યેનો વિશ્વાસ ઘટી રહ્યો છે તેમ પણ માનવામાં આવે છે.
પાકિસ્તાન સરકારે હજુ સુધી સિંધના વિરોધ અંગે સત્તાવાર નિવેદન આપ્યું નથી. પરંતુ કેટલાક વર્તુળોમાં ચર્ચા થઈ રહી છે કે કેન્દ્ર સરકારે પ્રાંતો સાથે વાતચીત કરીને સમસ્યાઓ ઉકેલવી જોઈએ. નિષ્ણાતોનું સૂચન છે કે જળ વહેંચણી અને આર્થિક અધિકારોના મુદ્દે પારદર્શિતા જરૂરી છે. તો જ આંતરિક તણાવ ઓછો થઈ શકે છે.
સિંધનો આ વિરોધ ભારત માટે પણ મહત્વનો છે કારણ કે દેશના પાડોશી દેશમાં ચાલી રહેલા આંતરિક ઘટનાક્રમની અસર પ્રાદેશિક સ્થિરતા પર પડી શકે છે. ભારત સરકારે આ મામલે હાલમાં કોઈ ટિપ્પણી કરી નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય નિરીક્ષકો પણ આ પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યા છે.
કુલ મળીને, સિંધની ઘટનાઓ પાકિસ્તાનની આંતરિક રાજનીતિમાં એક નવો મોડો સંકેત આપે છે. પરંતુ તેની પરિણામો શું આવશે તે હજુ કહેવું મુશ્કેલ છે. અત્યાર સુધીના અહેવાલો સૂચવે છે કે ત્યાંના લોકો ન્યાય અને સમાનતાની અપેક્ષા રાખે છે. આ અપેક્ષાઓ પૂરી થાય છે કે નહીં, તેના પર આગળની ઘટનાઓ નિર્ભર રહેશે.