નર્મદા જિલ્લાના સાગબારા તાલુકામાં આદિવાસી ખેડૂતો દ્વારા જંગલની જમીન પર ખેતી કરવાના મુદ્દે ચાલી રહેલો ધરણા સતત 22મા દિવસે પણ યથાવત છે. સ્થાનિક આદિવાસી સંગઠનોના બેનર હેઠળ ચાલી રહેલા આ ધરણામાં મોટી સંખ્યામાં પુરુષો, મહિલાઓ અને યુવાનો ભાગ લઈ રહ્યા છે.
ધરણાકારીઓની મુખ્ય માંગ છે કે સાગબારાના જંગલ વિસ્તારમાં જે લોકો દાયકાઓથી જમીન પર ખેતી કરતા આવ્યા છે, તેમને વન અધિકાર કાયદા (Forest Rights Act, 2006) હેઠળ કાયદેસરની માન્યતા આપવામાં આવે. તેઓનું કહેવું છે કે છેલ્લા કેટલાક સમયથી વન વિભાગ દ્વારા પોતાની પરંપરાગત ખેતીની જમીન પર દાવો કરીને તેમને હેરાન કરવામાં આવી રહ્યા છે.
આ ધરણાનું નેતૃત્વ કરી રહેલા સ્થાનિક આદિવાસી નેતાઓએ જણાવ્યું હતું કે, “અમે વન વિભાગ સાથે અનેકવાર વાત કરી છે, પરંતુ અમારી સમસ્યાનું સમાધાન થયું નથી. અમને જમીન પરનો અમારો હક દાખલ કરવાની મંજૂરી નથી આપવામાં આવી રહી. આ અમારી આજીવિકાનો પ્રશ્ન છે, અમે અહીંથી ખસીશું નહીં.”
ઉલ્લેખનીય છે કે સાગબારા વિસ્તાર આદિવાસી બહુલ્ય ધરાવતો વિસ્તાર છે. અહીં મોટાભાગના લોકો ખેતી અને વનોપજ પર આધાર રાખે છે. વન અધિકાર કાયદા અનુસાર, જે આદિવાસી સમુદાયો પરંપરાગત રીતે જંગલની જમીન પર ખેતી કરે છે, તેમને વ્યક્તિગત વન અધિકાર મેળવવાનો અધિકાર છે. જોકે, આ કાયદાના અમલીકરણમાં ઘણી જગ્યાએ ગૂંચવણો સર્જાય છે.
ધરણાના આયોજકોએ જણાવ્યું હતું કે, તેમણે નર્મદા જિલ્લા કલેક્ટરને રજૂઆત કરી છે અને માંગ કરી છે કે આ મામલે તાત્કાલિક વન અધિકાર સમિતિની બેઠક યોજીને પાત્ર લોકોને જમીનના અધિકાર આપવામાં આવે. આ ઉપરાંત, ધરણાકારીઓએ વન વિભાગ દ્વારા અત્યાર સુધી કરાયેલી કાર્યવાહી અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, જિલ્લા વહીવટી તંત્રે આ મામલે ગંભીરતા દર્શાવી છે અને ઉકેલ માટે પ્રયાસો શરૂ કર્યા છે. જોકે, ધરણાકારીઓનું કહેવું છે કે જ્યાં સુધી તેમની માંગણીઓ પૂરી નહીં થાય, ત્યાં સુધી ધરણા ચાલુ રહેશે.
આ પ્રદર્શનને કારણે સ્થાનિક વહીવટી વ્યવસ્થા પર દબાણ વધ્યું છે. પોલીસ દ્વારા સ્થિતિ પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે અને કોઈ અણિયાળી ઘટના ન બને તે માટે સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી છે.
નિષ્ણાતોના મતે, આ મુદ્દો માત્ર સાગબારા સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ગુજરાતના અન્ય વન વિસ્તારોમાં પણ આવી જ સમસ્યાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. વન અધિકાર કાયદાનો યોગ્ય અમલ કરવો એ રાજ્ય સરકાર માટે પણ એક મોટો પડકાર છે.
આ ધરણાથી સ્થાનિક લોકોમાં જાગૃતિ આવી છે અને અન્ય પ્રભાવિત ખેડૂતો પણ પોતાના હક માટે આગળ આવી રહ્યા છે. આગામી દિવસોમાં આ મુદ્દે સરકારી પ્રતિસાદ અંગે સ્પષ્ટતા આવે તેવી શક્યતા છે.