યુક્રેનના ડ્રોન હુમલાએ રશિયાની અનેક ઓઇલ રિફાઇનરીઓને નુકસાન પહોંચાડ્યું છે, જેના કારણે રશિયામાં પેટ્રોલ ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. રશિયાને હવે પોતાની સ્થાનિક જરૂરિયાત સંતોષવા માટે બહારથી પેટ્રોલ મંગાવવું પડી રહ્યું છે. આ સંદર્ભમાં ભારત એક મહત્વપૂર્ણ સપ્લાયર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.
ઊર્જા બજારની વિશ્લેષણ કંપની વોર્ટેક્સાના આંકડા અનુસાર, ઓગસ્ટ મહિનામાં દરિયાઈ માર્ગે રશિયાની પેટ્રોલ આયાત વધીને દરરોજ આશરે 1.25 લાખ બેરલના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગઈ હતી. આખા ઓગસ્ટ દરમિયાન આ જથ્થો લગભગ 4.70 લાખ ટન થવાનો અંદાજ છે. અહેવાલો અનુસાર, ભારતની રિફાઇનરીઓએ છેલ્લા બે મહિનામાં રશિયાને આશરે 10 લાખ બેરલ પેટ્રોલ મોકલ્યું છે.
આ નિકાસમાં ગુજરાતના જામનગર જિલ્લામાં આવેલી વાડીનાર રિફાઇનરીનો સૌથી મોટો ફાળો છે. આ રિફાઇનરી નાયરા એનર્જી દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે, જેમાં રશિયાની સરકારી તેલ કંપની રોસનેફ્ટની લગભગ 50 ટકા હિસ્સેદારી છે. ભારતની આ રિફાઇનરીમાં રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ પ્રોસેસ થાય છે, જેના કારણે આ પેટ્રોલનો એક ભાગ રશિયન કાચા તેલમાંથી બન્યો હોવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવે છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે 2022થી ભારતે રશિયા પાસેથી કાચા તેલની આયાતમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે. જૂન અને જુલાઈ મહિનામાં ભારતે રશિયા પાસેથી દરરોજ 26 લાખ બેરલથી વધુ કાચું તેલ ખરીદ્યું હતું, જે ભારતની કુલ કાચા તેલની આયાતના અડધાથી વધારે હતું. ફેબ્રુઆરીમાં આ પ્રમાણ દરરોજ લગભગ 10 લાખ બેરલ હતું. રશિયાથી આયાત થતા કાચા તેલમાંથી ભારતીય રિફાઇનરીઓ પેટ્રોલ-ડીઝલ જેવા ઇંધણ બનાવે છે, અને તેનો ઉપયોગ સ્થાનિક જરૂરિયાત સાથે વિદેશી બજારોમાં પણ થાય છે. આ જ કારણે રશિયાને મોકલાયેલું પેટ્રોલ રશિયન ક્રૂડમાંથી બન્યું હોવાનું અનુમાન છે.
રશિયા કાચા તેલનો મોટો નિકાસકાર હોવા છતાં, પેટ્રોલ આયાત કરવાની ફરજ પડે છે તેનું મુખ્ય કારણ યુક્રેનના ડ્રોન હુમલા છે. આ હુમલાઓને કારણે રશિયાના ઊર્જા મથકોને ભારે નુકસાન થયું છે, જેના કારણે સ્થાનિક પેટ્રોલ ઉત્પાદનમાં 70 ટકા સુધીનો ઘટાડો નોંધાયો છે. દેશના ઘણા વિસ્તારોમાં ઇંધણની અછત સર્જાઈ છે. સ્થાનિક પુરવઠો જાળવવા માટે રશિયાએ પેટ્રોલની નિકાસ પર પ્રતિબંધ લંબાવ્યો છે, જે જાન્યુઆરી 2027ના અંત સુધી અમલમાં રહેશે. ડીઝલની નિકાસ પર પણ પ્રતિબંધ છે.
ભારત ઉપરાંત ઓગસ્ટમાં તુર્કી અને મોરોક્કોએ પણ રશિયાને પેટ્રોલ સપ્લાય કર્યું હતું. આ પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા શૃંખલામાં ભારતીય રિફાઇનરીઓ, ખાસ કરીને વાડીનાર, કેવી રીતે મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. ભારતની રિફાઇનિંગ ક્ષમતા અને ભૌગોલિક સ્થિતિ તેને આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા વેપારમાં મજબૂત ભાગીદાર બનાવે છે. આ ઘટનાથી દેશની રિફાઇનરીઓની ક્ષમતા અને વ્યાપારિક સંબંધો પ્રકાશમાં આવ્યા છે.