શ્રાવણ મહિનાની પૂર્ણિમાએ ઉજવાતો રક્ષાબંધનનો પવિત્ર તહેવાર ભાઈ-બહેનના અતૂટ પ્રેમ, વિશ્વાસ અને રક્ષાનું પ્રતીક છે. આ વર્ષે તે 28 ઓગસ્ટ 2026, શુક્રવારના રોજ ઉજવાશે. રક્ષાબંધનનો શાબ્દિક અર્થ છે 'રક્ષાનું બંધન'. આ દિવસે બહેન પોતાના ભાઈના કાંડા પર પવિત્ર રાખડી બાંધે છે અને ભાઈ બહેનની રક્ષા કરવાનો સંકલ્પ લે છે. ભારતીય સંસ્કૃતિમાં આ તહેવારનું ખૂબ જ મહત્વ છે.
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, દેવી લક્ષ્મીએ રાજા બલિને રાખડી બાંધીને તેમની રક્ષા કરી હતી. એવું પણ કહેવાય છે કે મહાભારતના યુગમાં દ્રૌપદીએ ભગવાન કૃષ્ણને રાખડી બાંધી હતી. આજની તારીખે પણ રક્ષાબંધન હિન્દુ ધર્મના મહત્વપૂર્ણ પર્વ તરીકે ઉજવાય છે. આ દિવસે ભાઈ-બહેન વચ્ચેનો સંબંધ વધુ પ્રગાઢ બને છે. સાથે જ સમાજમાં આપસી સ્નેહ અને ભાઈચારાનો સંદેશ પણ ફેલાય છે.
રક્ષાબંધનના શુભ મુહૂર્તની વાત કરીએ તો, આજે 28 ઓગસ્ટના રોજ સવારે 5:57 થી 9:48 વાગ્યા સુધીનો સમય રાખડી બાંધવા માટે શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. આ સમયગાળામાં સ્નાન કરીને, સ્વચ્છ વસ્ત્ર ધારણ કરીને પૂજા કરવી ઉચિત છે. માન્યતા અનુસાર, રાખડી બાંધતી વખતે ભાઈનું મુખ પૂર્વ-ઉત્તર દિશામાં અને બહેનનું મુખ પશ્ચિમ દિશામાં રાખવું શુભ હોય છે. આમ કરવાથી ધાર્મિક લાભ થાય છે.
રાખડી બાંધવાની પરંપરામાં કેટલીક બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે. સૌપ્રથમ, રાખડી બાંધતા પહેલા ઘરના દેવસ્થાનમાં દીવો પ્રગટાવી પૂજા કરવી જોઈએ. ત્યારબાદ ભાઈના કપાળે રોળો અને અક્ષત લગાવવા જોઈએ. રાખડી ભાઈના જમણા હાથના કાંડા પર બાંધવી જોઈએ. આ સમયે ભાઈએ બહેનને આશીર્વાદ આપવા અને ભેટ આપવાની પણ પરંપરા છે. ધાર્મિક દ્રષ્ટિએ, રાખડીને અપવિત્ર સ્થળે ન રાખવી જોઈએ અને તેને આદર સાથે વાપરવી જોઈએ.
અમુક લોકો એવી ભૂલ કરે છે કે તેઓ રાખડી બાંધતી વખતે યોગ્ય મુહૂર્તનું ધ્યાન રાખતા નથી. શાસ્ત્રોમાં જણાવ્યા મુજબ, રાક્ષસી કાળમાં રાખડી બાંધવાનું ટાળવું જોઈએ. આથી વધુ સારું છે કે સવારના શુભ સમયે જ તે કરવું. આ ઉપરાંત, રાખડી બાંધવાની ઉતાવળ ન કરવી જોઈએ; ધાર્મિક વિધિઓ યોગ્ય રીતે કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.
રક્ષાબંધન એ માત્ર ધાર્મિક ઉત્સવ નથી, પણ સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક દ્રષ્ટિએ પણ વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. તે પરિવારના સંબંધોને મજબૂત કરે છે અને સમાજમાં ભાઈચારાની ભાવના પ્રેરે છે. ગુજરાત સહિત દેશભરમાં આ પર્વ ઉત્સાહથી ઉજવાય છે. બહેનો રાખડી તૈયાર કરે છે, ભાઈઓ ભેટ-સોગાદ આપે છે અને પરિવારો ભેગા થઈ ખુશીની ઉજવણી કરે છે.
જેમ જેમ સમય બદલાય છે તેમ તેમ રક્ષાબંધનની ઉજવણીમાં પણ નવીનતા આવે છે. આજકાલ દૂર રહેતા ભાઈ-બહેન ઑનલાઇન રાખડી બાંધવાનો વિકલ્પ પણ અપનાવે છે. પરંતુ તેના મૂળમાં ભાવનાત્મક લાગણી અને પ્રેમ અખંડ રહે છે. આ તહેવાર આપણને સંબંધોનું મહત્વ સમજાવે છે.
આખરે, રક્ષાબંધનનો તહેવાર ભાઈ-બહેનના પવિત્ર બંધનનું પ્રતીક છે. આ પર્વની શું શુભેચ્છા? આ પવિત્ર દિવસે દરેક ભાઈ-બહેનના સંબંધમાં મીઠાશ, સુખ અને સમૃદ્ધિ આવે તેવી શુભેચ્છા. રક્ષાબંધન 2026ની સર્વને શુભકામનાઓ.