રક્ષાબંધનનો તહેવાર ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ભાઈ-બહેનના અપાર પ્રેમ અને વિશ્વાસનું પ્રતીક છે. દર વર્ષે શ્રાવણ માસની પૂર્ણિમાએ આ શુભ તહેવાર ઉજવવામાં આવે છે. વર્ષ 2026માં પણ આ તહેવાર શ્રાવણ પૂર્ણિમાના દિવસે ઉજવાશે. આ દિવસે બહેનો પોતાના ભાઈની કાંડે રાખડી બાંધે છે અને ભાઈ બહેનની રક્ષા કરવાનું વચન આપે છે. પરંતુ રાખડી બાંધવા માટે શુભ મુહૂર્તનું ખૂબ મહત્વ હોય છે. ધાર્મિક ગ્રંથો અનુસાર, શુભ મુહૂર્તમાં જ રાખડી બાંધવી જોઈએ, જેથી તહેવારની સંપૂર્ણ ફલશ્રુતિ મળે.
વર્ષ 2026માં રક્ષાબંધનના દિવસે સવારના સમયને શુભ મુહૂર્ત માનવામાં આવે છે. પંચાંગ અનુસાર, પૂર્ણિમા તિથિના ઉદયકાળમાં રાખડી બાંધવી શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. સામાન્ય રીતે સવારે સૂર્યોદય પછી અને મધ્યાહ્ન પહેલાંનો સમય શુભ માનવામાં આવે છે. જો કે, ઘણી વખત કોઈ કારણોસર સવારના સમયે રાખડી બાંધવાનું શક્ય નથી બનતું. આવી સ્થિતિમાં બપોરના સમયે પણ રાખડી બાંધી શકાય છે. પરંતુ તે માટે પણ યોગ્ય સમય નક્કી કરવો જોઈએ. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, પૂર્ણિમા તિથિ દરમિયાન કોઈ પણ સમયે રાખડી બાંધી શકાય છે, પરંતુ રાહુકાળ અને ભદ્રા જેવા અશુભ સમયને ટાળવો જોઈએ.
રક્ષાબંધનના શુભ મુહૂર્તની વાત કરીએ તો, પંચાંગમાં સામાન્ય રીતે સવારના મુહૂર્તને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવે છે. જો કે, ચોક્કસ સમય જાણવા માટે સ્થાનિક પંચાંગ કે જ્યોતિષની સલાહ લેવી હિતાવહ છે. કારણ કે પંચાંગના આધારે જ વર્ષ 2026માં રક્ષાબંધનની ચોક્કસ તારીખ અને મુહૂર્ત નક્કી થશે. અત્યારે સામાન્ય માહિતી આપી શકાય છે કે, શ્રાવણ પૂર્ણિમાના દિવસે સૂર્યોદયથી લઈને મધ્યાહ્ન સુધીનો સમય શુભ ગણાય છે. આ સમયમાં પૂર્ણિમા તિથિ હોય તો તેને અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે.
આ ઉપરાંત, રક્ષાબંધન પર કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ. રાખડી બાંધવા માટે સ્વચ્છ અને પવિત્ર સ્થાન પસંદ કરવું જોઈએ. રાખડી બાંધતા પહેલાં ભાઈએ સ્નાન કરીને સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરવા જોઈએ. બહેને ભાઈના કાંડા પર કંકુ, અક્ષત અને ચંદન લગાવીને રાખડી બાંધવી જોઈએ. રાખડી બાંધ્યા પછી ભાઈએ બહેનને ભેટ આપવી જોઈએ અને રક્ષાનું વચન આપવું જોઈએ. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન મંત્રોચ્ચાર અને શુભ કામનાઓ કરવી પણ પરંપરા છે.
ગુજરાતમાં રક્ષાબંધનનો તહેવાર ખૂબ ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવે છે. અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા, રાજકોટ જેવા શહેરોમાં બજારોમાં રાખડીઓની ખાસ રોનક જોવા મળે છે. સ્વદેશી તેમજ આધુનિક રાખડીઓનું વેચાણ વધે છે. આ દિવસે બહેનો પોતાના ભાઈઓને શુભેચ્છાઓ આપે છે અને ભાઈઓ બહેનોને ભેટ આપીને પોતાનો સ્નેહ વ્યક્ત કરે છે. આ તહેવાર સામાજિક સમરસતા અને પારિવારિક એકતાનું પ્રતીક છે.
જે લોકો સવારના સમયે રાખડી બાંધી શકે છે, તેમણે વહેલા ઊઠીને શુભ મુહૂર્તમાં જ રાખડી બાંધવી જોઈએ. જે લોકો સવારે બાંધી શકતા નથી, તેઓએ બપોરના યોગ્ય સમય અંગે સ્થાનિક પંચાંગમાં જોવું જોઈએ. સામાન્ય રીતે બપોરે 12 થી 3 વાગ્યાની વચ્ચેનો સમય પણ શુભ માનવામાં આવે છે, પરંતુ તે વર્ષના મુહૂર્ત પર આધારિત છે. આથી વિશ્વસનીય સ્ત્રોતમાંથી માહિતી મેળવવી જરૂરી છે.
રક્ષાબંધનનો તહેવાર માત્ર ધાર્મિક જ નહીં, પણ સામાજિક દૃષ્ટિએ પણ મહત્વનો છે. આ દિવસે ભાઈ-બહેન વચ્ચેના સંબંધોને નવી ઉર્જા મળે છે. આ તહેવાર પરસ્પર વિશ્વાસ અને પ્રેમને મજબૂત કરે છે. તેથી જ આ તહેવારને ભારતીય સંસ્કૃતિમાં વિશેષ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.
આ વર્ષે રક્ષાબંધનની ઉજવણી માટે શુભ સમયની માહિતી મેળવવી હોય તો સ્થાનિક પંચાંગ, ધાર્મિક ચેનલો અથવા જ્યોતિષીય વેબસાઈટનો સંપર્ક કરી શકાય છે. યાદ રાખો, સાચા સમયે કરેલી પૂજા અને રાખડી બાંધવાની વિધિ અનેક ગણું ફળ આપે છે. તેથી મુહૂર્તની યોગ્ય માહિતી લઈને જ તહેવારની ઉજવણી કરવી ઉચિત છે.