રક્ષાબંધનનો પર્વ શ્રાવણ પૂર્ણિમાએ ઉજવવામાં આવે છે. આ વર્ષે એટલે કે 2026માં રક્ષાબંધનની તારીખ અને સમયને લઈને જ્યોતિષીય ગણતરીઓ મહત્વની બની રહી છે. આ વર્ષે રક્ષાબંધનના દિવસે ગ્રહણ અને ભદ્રા બંને બનવાના સંયોગ છે. આવી સ્થિતિમાં તહેવારની ઉજવણી માટે શુભ મુહૂર્ત અને ભદ્રા કાળનો વિચાર કરવો જરૂરી છે.
હિન્દુ પંચાંગ અનુસાર, રક્ષાબંધન હંમેશા શ્રાવણ મહિનાની પૂર્ણિમાના દિવસે ઉજવાય છે. આ દિવસે બહેનો ભાઈની કાંડે રાખડી બાંધે છે અને ભાઈ તેનું રક્ષણ કરવાનું વચન આપે છે. પરંતુ જો આ દિવસે સૂર્ય અથવા ચંદ્ર ગ્રહણ હોય, તો સૂતક કાળ લાગે છે. તેમજ ભદ્રા નામક શુભ કાર્યોમાં વર્જિત કાળ પણ હોય છે. આથી સાચો સમય જાણીને જ ઉજવણી કરવી યોગ્ય બને છે.
જ્યોતિષ શાસ્ત્રમાં ભદ્રાને અશુભ માનવામાં આવે છે. ભદ્રા એ દિવસના ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન શુભ કાર્યો પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. રક્ષાબંધન જેવા પવિત્ર પર્વમાં પણ રાખડી બાંધવાનો સમય ભદ્રા ટાળીને જ નક્કી કરવામાં આવે છે. આ વર્ષે પંચાંગ મુજબ ભદ્રા કાળ સવારે ચોક્કસ સમય સુધી રહેશે, ત્યારબાદ જ રાખડી બાંધવાનો શુભ સમય શરૂ થશે.
ગ્રહણની વાત કરીએ તો, ખગોળશાસ્ત્ર અનુસાર સૂર્યગ્રહણ અને ચંદ્રગ્રહણ ચોક્કસ તિથિએ જ થાય છે. જો રક્ષાબંધન પૂર્ણિમા પર ગ્રહણ થાય, તો તે દિવસે સૂતક કાળ માન્ય રાખવામાં આવે છે. સૂતક દરમિયાન ધાર્મિક કાર્યો, પૂજા અને શુભ પ્રસંગો કરવાનું ટાળવામાં આવે છે. આથી ગ્રહણ સમાપ્ત થયા પછી અને ભદ્રા સમાપ્ત થયા પછી જ રક્ષાબંધનની ઉજવણી યોગ્ય ગણાશે.
જોકે, આ બાબતે મતભેદ પણ જોવા મળે છે. કેટલાક જ્યોતિષીઓ માને છે કે ભદ્રા દરમિયાન રાખડી બાંધવી અશુભ નથી, પરંતુ મોટાભાગના પંચાંગો અને પુરોહિતો ભદ્રા ટાળવાની સલાહ આપે છે. આથી શ્રદ્ધાળુઓએ પોતાના સ્થાનિક પંચાંગ અને પુરોહિતની સલાહ અનુસાર જ ઉજવણી કરવી ઉચિત રહેશે.
આ વર્ષે રક્ષાબંધનના દિવસે બે મહત્વની ખગોળીય ઘટનાઓ બની રહી છે. એક તરફ ગ્રહણ અને બીજી તરફ ભદ્રા. આ કારણે ભક્તોમાં ઉત્સુકતા અને મૂંઝવણ બંને છે. પણ જે લોકો ધાર્મિક શ્રદ્ધાથી આ પર્વ ઉજવે છે, તેમણે શાસ્ત્રીય માન્યતાઓનું પાલન કરવું જરૂરી છે.
રક્ષાબંધન ફક્ત એક તહેવાર નથી, પરંતુ ભાઈ-બહેનના પવિત્ર સંબંધનું પ્રતીક છે. આ દિવસે બહેન ભાઈની લાંબી ઉંમર અને સુખ-સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે, જ્યારે ભાઈ તેનું રક્ષણ કરવાનું વચન આપે છે. આ પર્વની તારીખ અને સમય ભલે બદલાય, તેની ભાવના હંમેશા પ્રેમ અને વિશ્વાસ પર આધારિત છે.
જે લોકો ગ્રહણ અથવા ભદ્રાના કારણે ચિંતિત છે, તેમના માટે સરળ ઉપાય છે. ગ્રહણ અને ભદ્રા બંને સમાપ્ત થયા પછી સ્નાન કરીને, સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરીને રાખડી બાંધવાનો સમય શ્રેષ્ઠ છે. આ ઉપરાંત, મંત્રોચ્ચાર સાથે રક્ષાસૂત્ર બાંધવાથી દોષ નિવારણ થઈ શકે છે.
આખરે, રક્ષાબંધનનું મૂળ તત્વ પ્રેમ અને સંરક્ષણ છે. તિથિ અને મુહૂર્ત મહત્વના છે, પરંતુ તેનાથી વધુ મહત્વ ભાઈ-બહેનનો સ્નેહ છે. આ વર્ષે પણ લોકો આ પર્વને શ્રદ્ધા અને ઉલ્લાસ સાથે ઉજવશે, ભલે સમયમાં થોડો ફેરફાર કરવો પડે.