રક્ષાબંધનનો તહેવાર ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ભાઈ-બહેનના પવિત્ર સંબંધનું પ્રતીક છે. આ દિવસે બહેનો પોતાના ભાઈના કાંડા પર રાખડી બાંધે છે અને ભાઈ તેની રક્ષાનું વચન આપે છે. પરંતુ ઘણી વખત લોકોને પ્રશ્ન થાય છે કે રાખડી ક્યારે ઉતારવી જોઈએ? શું તે જ દિવસે ઉતારી શકાય? આવો, જાણીએ આ માન્યતા અને શાસ્ત્રો શું કહે છે.
રક્ષાબંધનનો ઉત્સવ શ્રાવણ પૂર્ણિમાના દિવસે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે વિધિ-વિધાન સાથે રાખડી બાંધવામાં આવે છે. ધાર્મિક ગ્રંથો અનુસાર, રાખડી બાંધ્યા પછી તેને ચોક્કસ સમય સુધી કાંડા પર રાખવી જોઈએ. તરત જ ઉતારી દેવી શુભ માનવામાં આવતી નથી. એવી માન્યતા છે કે રાખડીમાં ભાઈની રક્ષાની શક્તિ હોય છે, અને તેને ઉતારવાનો યોગ્ય સમય હોય છે.
જ્યોતિષ શાસ્ત્ર અનુસાર, રક્ષાબંધનના દિવસે સૂર્યાસ્ત પછી રાખડી ઉતારવી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. જો કે, કેટલાક વિદ્વાનો કહે છે કે રાખડી બાંધ્યા પછી ઓછામાં ઓછા 24 કલાક સુધી તેને કાંડા પર રાખવી જોઈએ. આ સમયગાળામાં ભાઈ-બહેનના સંબંધની ઊર્જા સક્રિય રહે છે. બીજા દિવસે સવારે સ્નાન કરતા પહેલા રાખડી ઉતારવાની પણ પરંપરા છે.
ઘણા લોકો પૂજા બાદ રાખડી ઉતારી દે છે, પરંતુ શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે રાખડીને અપમાન ન થાય તેનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ. રાખડી ઉતારતી વખતે તેને જમીન પર ન નાખવી જોઈએ. તેના બદલે, તેને વહેતા પાણીમાં વહાવી દેવી અથવા કોઈ પવિત્ર સ્થળે મૂકવી જોઈએ. આ રીતે રાખડીનું સન્માન થાય છે.
જો રક્ષાબંધનના દિવસે રાખડી ઉતારવી જરૂરી હોય, તો સાંજના સમયે સૂર્યાસ્ત પહેલા ઉતારવી વધુ ઉચિત માનવામાં આવે છે. પરંતુ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ એ છે કે રાત્રે રાખડી સાથે જ સૂવું અને બીજા દિવસે સવારે ઉતારવી. આમ કરવાથી રક્ષાબંધનનો લાભ સંપૂર્ણ રીતે મળે છે.
આ ઉપરાંત, કેટલાક લોકો રાખડી બાંધ્યા પછી તેને ગંગાજળમાં વહાવી દે છે, જેને ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. એવું કહેવાય છે કે આમ કરવાથી ભાઈના જીવનની તમામ બાધાઓ દૂર થાય છે. જો ગંગાજળ ન હોય તો કોઈ પણ પવિત્ર નદી અથવા તળાવમાં રાખડી વહાવી શકાય છે.
આમ, રક્ષાબંધનની માન્યતાઓને ધ્યાનમાં લઈને રાખડી ઉતારવાનો સમય નક્કી કરી શકાય છે. મુખ્ય બાબત એ છે કે ભાઈ-બહેનના પ્રેમ અને રક્ષાના પ્રતીક રૂપે રાખડીને સન્માન આપવું જોઈએ. ધાર્મિક દૃષ્ટિકોણથી યોગ્ય સમય અને રીતિનું પાલન કરવાથી તહેવારનું મહત્વ વધી જાય છે.
નોંધ: આ માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને શાસ્ત્રીય સંદર્ભો પર આધારિત છે. સમાચાર સંસ્થા આ બાબતે કોઈ દાવો કરતી નથી.