રક્ષાબંધનનો તહેવાર ભાઈ-બહેનના પવિત્ર બંધનનું પ્રતીક છે. આ દિવસે બહેન ભાઈના કાંડા પર રાખડી બાંધે છે અને ભાઈ તેની રક્ષા કરવાનું વચન આપે છે. દર વર્ષે શ્રાવણ પૂર્ણિમાએ ઉજવાતા આ તહેવારનો ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહિમા છે. પરંતુ જ્યારે આ તહેવાર ગ્રહણના દિવસે આવે, ત્યારે ઘણા લોકો જ્યોતિષીય નિયમો અનુસાર વિધિ કરવા માંગે છે.
આ વર્ષે રક્ષાબંધન અને ગ્રહણનો સંયોગ જોવા મળી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં રાખડી બાંધવાની સાચી રીત અને દિશા વિશે જાણવું જરૂરી બની જાય છે. જ્યોતિષીય માન્યતાઓ અનુસાર, ગ્રહણના સમયગાળા દરમિયાન કોઈ પણ શુભ કાર્ય કરવાનું ટાળવામાં આવે છે. પરંતુ રક્ષાબંધન જેવા પર્વની વિધિ માટે ખાસ નિયમો બતાવવામાં આવ્યા છે.
જ્યોતિષ શાસ્ત્ર અનુસાર, ગ્રહણના દિવસે રાખડી બાંધતી વખતે ભાઈનું મુખ પૂર્વ દિશામાં રાખવું શુભ માનવામાં આવે છે. પૂર્વ દિશા ઈશાન કોણ તરફ ગણાય છે, જે ધાર્મિક દૃષ્ટિએ પવિત્ર છે. એવું કહેવાય છે કે આ દિશામાં મુખ રાખવાથી સૂર્ય અને ચંદ્રનો આશીર્વાદ મળે છે અને સંબંધોમાં પ્રેમ અને સમૃદ્ધિ વધે છે. કેટલાક પંચાંગોમાં ઉત્તર દિશાની પણ ભલામણ કરવામાં આવે છે, પરંતુ મોટાભાગના નિષ્ણાતો પૂર્વ દિશાને શ્રેષ્ઠ ગણાવે છે.
ગ્રહણનો સમય સૂતક કાળ દરમિયાન રાખડી બાંધવાની મનાઈ હોય છે. સૂતક કાળ ગ્રહણ શરૂ થવાના ચાર પ્રહર પહેલા લાગુ થાય છે. આ સમયમાં મંદિરના દરવાજા બંધ રહે છે અને પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવતી નથી. તેથી રક્ષાબંધનની વિધિ ગ્રહણ પૂર્ણ થયા બાદ જ કરવી જોઈએ. જો ગ્રહણ દિવસ દરમિયાન હોય, તો સૂર્યાસ્ત પછી અથવા ગ્રહણ મુક્તિ સમયે રાખડી બાંધવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે.
આ ઉપરાંત, રાખડી બાંધતી વખતે ભાઈ-બહેન બંનેએ સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરવા જોઈએ અને પવિત્રતાનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ. ઘરમાં ગંગાજળ છાંટવું, દીવો પ્રગટાવવો અને ભગવાનનું સ્મરણ કરવું શુભ માનવામાં આવે છે. રાખડી બાંધ્યા બાદ ભાઈએ બહેનને ભેટ આપવી અને બહેનનું આશીર્વાદ લેવા જોઈએ.
જો કે, આ બધી માન્યતાઓ જ્યોતિષ શાસ્ત્ર પર આધારિત છે. ઘણા લોકો તેને માત્ર પરંપરા તરીકે અનુસરે છે, જ્યારે કેટલાક વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણથી આને અંધશ્રદ્ધા ગણાવે છે. છતાં, ભારતીય સંસ્કૃતિમાં આવા નિયમોનું પાલન કરવાનો રિવાજ છે કારણ કે તે લોકોને શિસ્ત અને શ્રદ્ધા સાથે તહેવાર ઉજવવાની પ્રેરણા આપે છે.
ધાર્મિક ગ્રંથોમાં જણાવ્યા મુજબ, રક્ષાબંધનનો ઉદ્દેશ્ય ભાઈ-બહેન વચ્ચેના પ્રેમને મજબૂત બનાવવાનો છે. દિશા અને સમય ગમે તે હોય, સાચા ભાવથી બાંધેલી રાખડી જ સાચી રક્ષા આપે છે. તેથી, આ તહેવારે નિયમોનું પાલન કરવાની સાથે પરિવારના સ્નેહને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ.