રાજકોટ જિલ્લાના વિંછિયા તાલુકાના છ ગામના ખેડૂતો માટે રાહતના સમાચાર છે. સરકારે ખેતીની જમીનમાંથી ઇકો-સેન્સિટિવ ઝોન (ESZ)ની નોંધ દૂર કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ નિર્ણયથી આ ગામોની ખેતીલાયક જમીન પરના પ્રતિબંધો હટી જશે અને ખેડૂતોને તેમની જમીન પર પૂર્ણ અધિકાર મળશે.
ઇકો-સેન્સિટિવ ઝોન એટલે શું? પર્યાવરણ અને વન્યજીવનને બચાવવા માટે સંરક્ષિત વિસ્તારોની આસપાસની જમીનને ચોક્કસ નિયમો હેઠળ આવરી લેવામાં આવે છે. આ વિસ્તારમાં આવતી ખેતીની જમીન પર પણ અમુક પ્રતિબંધો લાદવામાં આવે છે. જેમ કે, નવા બાંધકામ, ઔદ્યોગિક એકમો, ખાણકામ વગેરેને મંજૂરી નથી આપવામાં આવતી. આથી ખેડૂતોને ઘણી સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડતો હતો.
ઉલ્લેખનીય છે કે, ઇકો-સેન્સિટિવ ઝોન નોટિફિકેશન 2005-2006માં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જારી કરવામાં આવ્યું હતું. તેનો હેતુ વન્યજીવન અભયારણ્યો અને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનોની આસપાસના વિસ્તારોને પર્યાવરણીય દૃષ્ટિએ સંરક્ષિત કરવાનો છે. પરંતુ આ નોટિફિકેશનમાં ઘણી ખાનગી જમીનોનો પણ સમાવેશ થઈ ગયો હતો, જેના કારણે ખેડૂતોને અનેક સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. રાજકોટના વિંછિયા તાલુકાના છ ગામની જમીન પણ તેમાં સામેલ હતી.
વિંછિયા તાલુકાના આ છ ગામોમાં આવી જમીન હોવાને કારણે ખેડૂતો પોતાની જમીનનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ કરી શકતા ન હતા. તેમને પરંપરાગત ખેતી કરવા સિવાય અન્ય કોઈ પ્રવૃત્તિ કરવાની છૂટ ન હતી. ઘણી વખત જમીનની નોંધણી, વેચાણ કે ગિરવે મૂકવામાં પણ અડચણો આવતી હતી. ખેડૂત સંઘોએ આ મુદ્દે સતત રજૂઆત કરી હતી.
હવે સરકારે આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા માટે રાજકોટથી વિંછિયા તાલુકાના આ ગામોની ખેતીલાયક જમીન પરથી ઇકો-સેન્સિટિવ ઝોનની નોંધ દૂર કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ નિર્ણય બાદ સરકાર તરફથી સત્તાવાર પરિપત્ર જારી કરવામાં આવશે અને જમીનના રેકોર્ડમાં ફેરફાર કરવામાં આવશે. એટલે કે, હવે આ જમીન સામાન્ય કૃષિ જમીનની જેમ વપરાશમાં લઈ શકાશે.
આ નિર્ણયથી ખેડૂતોને મોટી રાહત મળશે. તેઓ પોતાની જમીન પર કોઈપણ પ્રકારની કૃષિ પ્રવૃત્તિ કરી શકશે. ઉપરાંત, જમીનની કિંમતમાં પણ વધારો થવાની સંભાવના છે. અગાઉ ESZ નોટિફિકેશનને કારણે જમીનના વેચાણમાં ઘણી તકલીફ પડતી હતી. હવે તે સરળ બનશે.
પર્યાવરણીય દૃષ્ટિકોણથી જોવા જઈએ તો, સરકારે આ નિર્ણય સમતોલ રીતે લીધો છે. જે જમીન ખરેખર સંરક્ષણ માટે મહત્વની છે તે પર્યાવરણીય ક્ષેત્રમાં જાળવી રાખવામાં આવશે, જ્યારે ખેતીલાયક ખાનગી જમીનને પ્રતિબંધોમાંથી મુક્ત કરવામાં આવશે. આનાથી પર્યાવરણ અને ખેડૂત હિત બંને સાચવવામાં આવશે.
આ નિર્ણય બાદ વિંછિયાના ખેડૂતોએ સંતોષ વ્યક્ત કર્યો છે. સ્થાનિક ખેડૂત સંગઠનના પ્રતિનિધિઓએ જણાવ્યું હતું કે, “અમારી લાંબા સમયથી માંગ હતી તે પૂરી થઈ છે. હવે અમે અમારી જમીન પર સંપૂર્ણ અધિકાર મેળવી શકીશું.” જોકે, સરકારી અધિકારીઓ તરફથી આ બાબતની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી.
રાજકોટ જિલ્લા વહીવટી તંત્રે આ સંદર્ભમાં તાલુકા પંચાયતને જરૂરી સૂચનાઓ આપી છે. ટૂંક સમયમાં જ આ અંગે સત્તાવાર આદેશ જારી થવાની ધારણા છે. આ પગલાથી સમગ્ર વિંછિયા તાલુકાના ખેડૂતોને લાભ થશે અને અન્ય તાલુકાઓ માટે પણ તે એક ઉદાહરણ બનશે.