સોશિયલ મીડિયા પર એવો દાવો વાયરલ થઈ રહ્યો છે કે પોસ્ટ ઓફિસની કોઈ ખાસ યોજનામાં એકવાર રોકાણ કરવાથી વ્યાજમાં ₹6 લાખ મળી શકે છે. આ દાવો ઘણી રીતે ગેરમાર્ગે દોરનારો છે. જાણો, વાસ્તવમાં પોસ્ટ ઓફિસ બચત યોજનાઓ કેવી રીતે કામ કરે છે અને ₹6 લાખ વ્યાજ મેળવવા માટે કેટલું રોકાણ કરવું પડે.
ભારતીય પોસ્ટ ઓફિસ (ડાકઘર) વિવિધ બચત યોજનાઓ ઓફર કરે છે, જેમ કે પોસ્ટ ઑફિસ માસિક આવક યોજના (POMIS), વરિષ્ઠ નાગરિક બચત યોજના (SCSS), પોસ્ટ ઑફિસ ટાઇમ ડિપોઝિટ (TD), રિકરિંગ ડિપોઝિટ (RD) અને પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PPF). દરેક યોજનાનો વ્યાજ દર સમયાંતરે સરકાર દ્વારા નક્કી થાય છે. ડિસેમ્બર 2025 સુધીના ત્રિમાસિક ગાળામાં POMIS પર 7.4% અને SCSS પર 8.2% વાર્ષિક વ્યાજ લાગુ છે.
POMIS હેઠળ, એક વ્યક્તિ વધુમાં વધુ ₹9 લાખ અને સંયુક્ત ખાતામાં ₹15 લાખ સુધી રોકાણ કરી શકે છે. રોકાણની મુદત 5 વર્ષ છે. ધારો કે તમે સંયુક્ત ખાતામાં મહત્તમ ₹15 લાખ રોકો છો. 7.4% વ્યાજ દરે વાર્ષિક વ્યાજ ₹1,11,000 થાય છે. 5 વર્ષમાં કુલ વ્યાજ ₹5,55,000 થશે, જે ₹6 લાખ કરતાં ઓછું છે. મતલબ, POMIS દ્વારા ₹6 લાખ વ્યાજ મેળવવા માટે મહત્તમ મર્યાદા કરતાં વધુ રોકાણ કરવું પડે, જે શક્ય નથી.
બીજી તરફ, SCSS માત્ર 60 વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકો માટે છે. તેમાં મહત્તમ રોકાણ મર્યાદા ₹30 લાખ છે અને મુદત 5 વર્ષ છે, જે વધુ 3 વર્ષ લંબાવી શકાય છે. 8.2% વાર્ષિક વ્યાજ દરે, ₹15 લાખના રોકાણ પર 5 વર્ષમાં કુલ વ્યાજ ₹6,15,000 થાય છે. આમ, ₹6 લાખ વ્યાજ મેળવવા માટે SCSSમાં લગભગ ₹14.6 લાખનું રોકાણ જરૂરી છે. પરંતુ ધ્યાન રાખો કે આ યોજનાનો લાભ ફક્ત વરિષ્ઠ નાગરિકોને જ મળે છે.
કેટલીક ખાનગી કંપનીઓ 'બિઝનેસ પોસ્ટ' નામથી મળતી-જુલતી યોજનાઓની જાહેરાત કરે છે, જેમાં વધુ વ્યાજનું વચન આપવામાં આવે છે. આવી યોજનાઓ ઘણીવાર છેતરપિંડી હોઈ શકે છે. ભારતીય પોસ્ટ ઓફિસ સિવાયની કોઈપણ સંસ્થાને 'પોસ્ટ' નામ વાપરવાની મંજૂરી નથી. રોકાણ કરતા પહેલાં હંમેશા સરકારી દરો ચકાસો અને નાણાકીય સલાહકારની સલાહ લેવી ઉચિત છે.
કોઈપણ યોજનામાં રોકાણ કરતી વખતે જોખમ અને પાકતી મુદત સમજવી જરૂરી છે. ઊંચા વ્યાજના આકર્ષક દાવાથી ગેરમાર્ગે ન દોરાવાય. જરૂર પૂરતી માહિતી મેળવીને જ રોકાણનો નિર્ણય લેવો.