પાલતુ પ્રાણીઓ સાથે ફ્લાઇટમાં વિદેશ જવાનું આયોજન કરતા હોવ તો તેમના માટે પાસપોર્ટ કે વિઝાની જરૂર નથી, પરંતુ તેમના આરોગ્ય અને ઓળખ સંબંધિત કેટલાક મહત્વના નિયમોનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે. જો તમે તમારા કૂતરા, બિલાડી કે અન્ય પાલતુ પ્રાણી સાથે વિદેશ યાત્રા કરવા માંગો છો, તો દેશની સરહદ પાર કરતા પહેલા કેટલીક ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ કરવી પડે છે.
સૌથી પહેલું પગલું તમારા પાલતુ પ્રાણીને માઇક્રોચિપ લગાવવાનું છે. આ એક નાની ચિપ છે જે પ્રાણીની ચામડી નીચે દાખલ કરવામાં આવે છે. તેમાં 15 અંકોનો વિશિષ્ટ કોડ હોય છે, જે પ્રાણીની ઓળખ માટે જરૂરી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્ય માઇક્રોચિપ વિના ઘણા દેશો પાલતુ પ્રાણીને પ્રવેશ આપતા નથી.
માઇક્રોચિપ પછી રેબીઝ (ગાંડપણ) રસીનું પ્રમાણપત્ર આવશ્યક છે. મોટાભાગના દેશોમાં યાત્રા પહેલાં ઓછામાં ઓછા 30 દિવસ અને વધુમાં વધુ એક વર્ષ પહેલાં રેબીઝ રસી આપવામાં આવી હોવી જોઈએ. આ સિવાય અન્ય રસીકરણ જેમ કે ડિસ્ટેમ્પર, હેપેટાઇટિસ, પાર્વો વગેરે પણ કરાવવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે.
પાલતુ પ્રાણી માટે 'પાસપોર્ટ' જેવું કોઈ દસ્તાવેજ નથી, પરંતુ ઘણા દેશોમાં પ્રવેશ માટે સત્તાવાર આરોગ્ય પ્રમાણપત્ર (ઓફિશિયલ હેલ્થ સર્ટિફિકેટ) જરૂરી છે. ભારતમાં આ પ્રમાણપત્ર નિકાસયોગ્ય સમયે પશુપાલન વિભાગના અધિકૃત પશુ ચિકિત્સક દ્વારા જારી કરવામાં આવે છે. યાત્રાના 10 દિવસની અંદર આ પ્રમાણપત્ર લેવું પડે છે, કારણ કે તેની માન્યતા મર્યાદિત હોય છે. આ પ્રમાણપત્રમાં પાલતુ પ્રાણીની ઓળખ, રસીકરણની વિગત અને તેની તબિયત સારી હોવાની પુષ્ટિ કરવામાં આવે છે.
દરેક દેશના પોતાના નિયમો છે. ઉદાહરણ તરીકે, યુરોપિયન યુનિયનના દેશોમાં પાલતુ પ્રાણી માટે યુરોપિયન પેટ પાસપોર્ટ હોય છે, પરંતુ ભારતમાંથી જતાં પ્રાણીઓ માટે તે લાગુ નથી. તેથી, EU દેશોમાં જવા માટે હેલ્થ સર્ટિફિકેટ ઉપરાંત રેબીઝ એન્ટિબોડી ટેસ્ટ (RNATT) પણ કરાવવો પડે છે. અમેરિકા જવા માટે સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ (CDC)ના નિયમો અનુસાર રેબીઝ રસી અને હેલ્થ સર્ટિફિકેટ જરૂરી છે. યુકે જવા માટે વધારાના નિયમો હોઈ શકે છે.
એરલાઇન્સના પણ અલગ નિયમો છે. મોટાભાગની એરલાઇન્સ નાના પાલતુ પ્રાણીને કેબિનમાં લઈ જવાની છૂટ આપે છે, જો તે ચોક્કસ વજનની મર્યાદામાં હોય. મોટા પ્રાણીને કાર્ગો હોલ્ડમાં મોકલવા પડે છે. ફ્લાઇટ બુક કરતા પહેલાં એરલાઇનની પાલતુ નીતિ ચકાસી લેવી જરૂરી છે. કેટલીક એરલાઇન્સ માત્ર કેટલીક ફ્લાઇટમાં જ પાલતુ પ્રાણીને મંજૂરી આપે છે.
યાત્રા દરમિયાન પાલતુ પ્રાણી માટે આઈકારા (IATA) માનક એરકાર્ગો બોક્સ અથવા ક્રેટ જરૂરી છે. તે પ્રાણીને આરામ અને હવાની અવરજવર આપે. બોક્સમાં પ્રવાહી પીવાની વ્યવસ્થા અને શોષક સામગ્રી હોવી જોઈએ. ફ્લાઇટના દિવસે પાલતુ પ્રાણીને થોડું જ ભોજન આપવું અને પાણી સમયાંતરે આપવું યોગ્ય રહે છે.
કેટલાક દેશોમાં પાલતુ પ્રાણીને ક્વોરેન્ટાઇનમાં રાખવાની ફરજ પડી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યુઝીલેન્ડમાં કડક ક્વોરેન્ટાઇન નિયમો છે. તેથી, વિદેશ જવાનું આયોજન કરતા પહેલાં સંબંધિત દેશના એમ્બેસી અથવા સત્તાવાર વેબસાઇટ પરની માહિતી ચકાસવી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
ભારતમાંથી પાલતુ પ્રાણીને લઈ જતી વખતે, નિકાસ માટે પશુપાલન વિભાગની પરવાનગી લેવી પડે છે. આ માટે ઓનલાઇન અરજી કરી શકાય છે. જરૂરી દસ્તાવેજોમાં પાલતુ પ્રાણીના માલિકીના પુરાવા, રસીકરણ રેકોર્ડ, માઇક્રોચિપની વિગત અને પશુ ચિકિત્સકનું પ્રમાણપત્ર સામેલ છે. પ્રક્રિયામાં થોડા દિવસો લાગી શકે છે, તેથી યાત્રાના ઓછામાં ઓછા એક મહિના પહેલાં તૈયારી શરૂ કરવી સારી રહેશે.
પાલતુ પ્રાણીની સાથે મુસાફરી કરતી વખતે તેની તબિયતનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. ફ્લાઇટ દરમિયાન તણાવ અને હવામાનમાં ફેરફારથી પ્રાણીને તકલીફ થઈ શકે છે. તેથી, યાત્રા પહેલાં પશુ ચિકિત્સકની સલાહ લેવી અને જો જરૂર પડે તો શાંતિ આપતી દવાઓ લેવી પણ વિચારી શકાય છે. પરંતુ કોઈ પણ દવા ચિકિત્સકની ભલામણ વિના ન આપવી.
આ બધા નિયમો દેશ અને એરલાઇન પ્રમાણે બદલાતા રહે છે, તેથી સૌથી વિશ્વસનીય માહિતી સત્તાવાર સ્રોતમાંથી મેળવવી જોઈએ. તમારા પાલતુ પ્રાણીની સુરક્ષા અને કાયદેસરની યાત્રા માટે આ નિયમોનું પાલન ફરજિયાત છે. યોગ્ય આયોજન અને સમયસર દસ્તાવેજીકરણ કરવામાં આવે તો પાલતુ પ્રાણી સાથેની વિદેશ યાત્રા સરળ અને આનંદદાયક બની શકે છે.