વર્ષ 2026નું છેલ્લું ચંદ્રગ્રહણ 28 ઓગસ્ટના રોજ રક્ષાબંધનના પવિત્ર પર્વ પર થવાનું છે. આ એક ઊંડું આંશિક ચંદ્રગ્રહણ હશે, જે ભારતમાં દેખાશે નહીં. તે સમયે ભારતમાં દિવસનો પ્રકાશ હોવાથી આ ગ્રહણ નરી આંખે જોઈ શકાશે નહીં. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, જે ગ્રહણ દેખાતું નથી તેનું સૂતક પણ માન્ય ગણાતું નથી. આથી ભારતના લોકો માટે સૂતક પાળવું જરૂરી નથી. છતાં, ઘણા પરિવારો પોતાની પરંપરા મુજબ ધાર્મિક વિધિઓ કરે છે.
આ ચંદ્રગ્રહણની વિશેષતા એ છે કે તે રક્ષાબંધનના દિવસે આવી રહ્યું છે. રક્ષાબંધન હિન્દુ ધર્મમાં ભાઈ-બહેનના સંબંધનું પર્વ છે. આ દિવસે ગ્રહણ હોવાથી પર્વ અને ખગોળીય ઘટનાનો સંગમ થઈ રહ્યો છે. જોકે, ગ્રહણ ભારતમાં ન દેખાતું હોવાથી રક્ષાબંધનની ઉજવણી પર કોઈ અસર થશે નહીં.
ચંદ્રગ્રહણનો સમયગાળો નીચે મુજબ છે: ઉપછાયા અવસ્થા સવારે 6:53 વાગ્યે શરૂ થશે, આંશિક ગ્રહણની શરૂઆત સવારે 8:03 વાગ્યે, મહત્તમ ગ્રહણ સવારે 9:43 વાગ્યે, આંશિક ગ્રહણનો અંત સવારે 11:21 વાગ્યે અને ઉપછાયા અવસ્થાનો અંત બપોરે 12:31 વાગ્યે થશે. આ સમય ભારતીય સમય અનુસાર છે.
ધાર્મિક ગ્રંથો અને પંચાંગોમાં ચંદ્રગ્રહણને લઈને અનેક માન્યતાઓ છે. ગ્રહણ પૂર્ણ થયા બાદ સ્નાન કરીને સ્વચ્છ કપડાં પહેરવાં, પૂજાસ્થળની સફાઈ કરીને દીવો પ્રગટાવવો અને ઈશ્વરની આરાધના કરવી શુભ માનવામાં આવે છે. ત્યારબાદ પોતાની શ્રદ્ધા અને સામર્થ્ય અનુસાર દાન કરવાની પરંપરા છે. ચંદ્ર સાથે સંબંધિત ચોખા, દૂધ, સફેદ વસ્ત્ર અને ખાંડનું દાન વિશેષ શુભ ગણાય છે. અન્ન અને અન્ય જરૂરી વસ્તુઓનું દાન પણ પુણ્યકારી માનવામાં આવે છે. આ માન્યતાઓ સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક પરંપરા પર આધારિત છે.
એ સ્પષ્ટ કરવું જરૂરી છે કે આ ધાર્મિક માન્યતાઓ વૈજ્ઞાનિક રીતે પ્રમાણિત નથી. ચંદ્રગ્રહણ એક ખગોળીય પ્રક્રિયા છે. જ્યારે સૂર્ય અને ચંદ્ર વચ્ચે પૃથ્વી આવી જાય છે, ત્યારે પૃથ્વીનો પડછાયો ચંદ્ર પર પડે છે, જેને ચંદ્રગ્રહણ કહેવાય છે. આંશિક ગ્રહણમાં ચંદ્રનો માત્ર એક ભાગ પડછાયામાં હોય છે. આ ઘટના ગણિતીય નિયમો અનુસાર થાય છે અને તેની આગાહી વૈજ્ઞાનિકો અગાઉથી કરે છે. ગ્રહણથી કોઈ વ્યક્તિ, રાશિ કે દેશ પર પ્રભાવ પડે તેવો કોઈ વૈજ્ઞાનિક પુરાવો નથી.
રક્ષાબંધનનું પર્વ ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ભાઈ-બહેનના પ્રેમ અને રક્ષાના ભાવનું પ્રતીક છે. આ દિવસે બહેનો ભાઈની કલાઈ પર રાખડી બાંધે છે અને ભાઈ બહેનની રક્ષાનું વચન આપે છે. ચંદ્રગ્રહણ અને રક્ષાબંધન એક જ દિવસે આવવાથી આ વર્ષનો તહેવાર ખાસ માનવામાં આવી રહ્યો છે. જોકે, ગ્રહણ ભારતમાં ન દેખાતું હોવાથી તહેવારની રીતિઓ પર કોઈ પ્રતિબંધ રહેશે નહીં.
વિજ્ઞાન અને ધર્મનો સંગમ ઘણીવાર મૂંઝવણ ઊભી કરે છે. પરંતુ એ સમજવું જરૂરી છે કે ધાર્મિક માન્યતાઓ સમાજનો સાંસ્કૃતિક વારસો છે. તેમનું સન્માન કરતી વખતે, વૈજ્ઞાનિક તથ્યો પણ સ્વીકારવા જોઈએ. ચંદ્રગ્રહણ એ કોઈ રહસ્યમય ઘટના નથી, પરંતુ તેની ગણતરી સચોટ છે. આવા સંદર્ભમાં, આ લેખનો હેતુ માહિતી પૂરી પાડવાનો છે, જેથી વાચકો પોતાના વિચારો બનાવી શકે.