પાકિસ્તાન અને કુવૈત વચ્ચે ગુરુવારે ઇસ્લામાબાદમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રે એક મહત્વપૂર્ણ કરાર પર હસ્તાક્ષર થયા છે. આ કરારને 'પ્રોટોકોલ એગ્રીમેન્ટ-2026' નામ આપવામાં આવ્યું છે, જે પાંચ વર્ષ સુધી અમલમાં રહેશે. પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ મંત્રી ખ્વાજા મુહમ્મદ આસિફ અને કુવૈતના સંરક્ષણ મંત્રી શેખ અબ્દુલ્લા અલી અબ્દુલ્લા અલ-સાલેમ અલ-સબાહે આ કરાર પર સહી કરી હતી.
આ કરાર હેઠળ બંને દેશોની સેનાઓ સંયુક્ત લશ્કરી તાલીમ અને અભ્યાસ હાથ ધરશે, સૈન્ય શિક્ષણ અને ટેકનિકલ જ્ઞાનની આપ-લે કરશે, તેમજ ગુપ્તચર માહિતી અને લશ્કરી પુરવઠામાં સહયોગ વધારશે. વધુમાં, પાકિસ્તાની સેના કુવૈતના સૈનિકોને તાલીમ આપવામાં પણ મદદ કરશે.
આ સમજૂતી એવા સમયે થઈ છે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે. કુવૈતને ઈરાની હુમલાઓથી તેની ઊર્જા અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રે મોટું નુકસાન થયું છે. હોર્મોઝ જળમાર્ગ બંધ થવાને કારણે કુવૈતની તેલ નિકાસ પર પણ અસર પડી છે. આવા અસ્થિર સંજોગોમાં કુવૈતે સુરક્ષાના પગલા તરીકે પાકિસ્તાન સાથે લશ્કરી સંબંધો મજબૂત કર્યા છે.
નોંધનીય છે કે પાકિસ્તાન અગાઉ સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કી સાથે પણ સંરક્ષણ સહયોગ કરાર કરી ચૂક્યું છે. આ રીતે પાકિસ્તાન મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં પોતાનું સૈન્ય નેટવર્ક વિસ્તારી રહ્યું છે. પાકિસ્તાન હાલમાં આર્થિક કટોકટી અને આંતરિક અસ્થિરતાનો સામનો કરી રહ્યું છે, છતાં તે સૈન્ય ક્ષેત્રે આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો વધારવામાં સક્રિય છે.
નિષ્ણાતોના મતે, આ કરાર ભારત માટે હાલમાં સીધો સૈન્ય ખતરો નથી. આમ છતાં, ખાડી ક્ષેત્રમાં પાકિસ્તાનનો વધતો સૈન્ય પ્રભાવ અને દરિયાઈ માર્ગો પરની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય નૌકાદળે સતર્કતા રાખવી જરૂરી છે. આ કરારમાં પરસ્પર સુરક્ષા ગેરંટીની કોઈ જોગવાઈ નથી, એટલે કે એક દેશ પર હુમલા સામે બીજો દેશ સશસ્ત્ર મદદ કરશે તેવી કલમ નથી. આથી ભારત માટે આ કરાર તાત્કાલિક જોખમરૂપ નથી.
પરંતુ નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે લાંબા ગાળે પાકિસ્તાન મધ્ય પૂર્વના દેશો સાથે જેટલા વધુ સૈન્ય સંબંધો બાંધશે, તેટલી તેની વ્યૂહાત્મક ભૂમિકા વધતી જશે, જે ભારતની સુરક્ષા દૃષ્ટિએ અવગણી શકાય તેમ નથી. ભારતે આ ક્ષેત્રમાં થતા લશ્કરી વિકાસ પર નજર રાખવી પડશે, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ પણ પ્રકારના પડકારનો સામનો કરી શકાય.
આ કરારથી ભારત-કુવૈત સંબંધો પર શું અસર થશે તે જોવું રહ્યું, પરંતુ કુવૈત સાથે ભારતના પણ સારા દ્વિપક્ષીય સંબંધો છે. તેમ છતાં, આ કરારને કારણે ભારતે પોતાના દરિયાઈ સુરક્ષાના પગલા વધુ મજબૂત કરવા પડશે.