ડિજિટલ યુગમાં સમયની ચોકસાઈ અત્યંત મહત્ત્વની છે. સવારે UPI થી ઓટોરિક્ષાનું ભાડું ચૂકવવું, બપોરે ટ્રેનની ટિકિટ બુક કરવી કે સાંજે શેરબજારના આંકડા જોવા, આ બધું સરળ લાગે છે, પણ પાછળ કામ કરતાં સર્વરોનો સમય એકબીજાથી થોડો અલગ હોય તો તકલીફ ઊભી થાય છે. આવી તકલીફો ટાળવા અને દેશની ડિજિટલ સુરક્ષા મજબૂત કરવા કેન્દ્ર સરકારે 'એક રાષ્ટ્ર, એક સમય' (One Nation, One Time) નીતિ જાહેર કરી છે.
આ નીતિનો હેતુ લોકોની ઘડિયાળો બદલવાનો નથી. ભારતમાં પહેલેથી જ દેશભરમાં એક જ માનક સમય ભારતીય માનક સમય (IST) અમલમાં છે. આ નવો નિયમ દેશની તમામ ડિજિટલ સિસ્ટમો, બેંકો, ટેલિકોમ, સરકારી વિભાગો અને ખાનગી કંપનીઓના સર્વરોને એક જ સત્તાવાર સમય સાથે જોડવા માટે છે.
હાલમાં ઘણી સંસ્થાઓ પોતાનો સમય સેટ કરવા માટે અમેરિકાની GPS સિસ્ટમ જેવી વિદેશી વ્યવસ્થા પર આધાર રાખે છે. સુરક્ષાની દૃષ્ટિએ આ સ્થિતિ સંવેદનશીલ છે. જો કોઈ કટોકટી કે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં વિદેશી GPS નિષ્ફળ જાય અથવા તેમાં ખામી સર્જાય, તો દેશની મહત્ત્વની સેવાઓ ઠપ્પ થઈ શકે છે. તેથી સમયની બાબતમાં આત્મનિર્ભરતા જરૂરી છે.
સરકારે તાજેતરમાં 'કાનૂની મેટ્રોલોજી (ભારતીય માનક સમય) નિયમો, 2026' બહાર પાડ્યા છે. આ નિયમો અનુસાર દેશની તમામ સરકારી, કાનૂની, વેપારી અને ડિજિટલ સિસ્ટમોએ પોતાનો સમય ફરજિયાત IST સાથે સુમેળમાં રાખવો પડશે. આ સિસ્ટમ માટે દેશમાં જ પરમાણુ ઘડિયાળો (Atomic Clocks) અને ISROની નાવિક (NavIC) ઉપગ્રહ વ્યવસ્થા ઉપયોગમાં લેવાશે. દિલ્હી સ્થિત CSIR-નેશનલ ફિઝિકલ લેબોરેટરી (NPL) પાસે આ અત્યાધુનિક ઘડિયાળો છે, જે દેશને ચોક્કસ સમય પૂરો પાડશે.
આ નીતિના લાભ સામાન્ય નાગરિકોને પણ થશે. બેંકિંગ વ્યવહારોમાં સમયની ચોકસાઈ વધવાથી નિષ્ફળ ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યા ઘટશે. ઉદાહરણ તરીકે, રાત્રે 11:59 વાગ્યે કરેલું ટ્રાન્સફર સર્વરના સમયમાં તફાવતને કારણે નિષ્ફળ નહીં જાય. તેમજ સાયબર ક્રાઈમ, ઓનલાઈન ફ્રોડ અને CCTV ફૂટેજમાં સમયની નોંધ એકસરખી હોવાથી તપાસમાં મદદ મળશે. કોર્ટમાં સમયને લઈને થતા વિવાદો પણ ઘટશે.
રેલવે, એરપોર્ટ, પાવર ગ્રીડ અને આપાતકાલીન સેવાઓ જેવી મોટી વ્યવસ્થાઓમાં પણ સંકલન વધુ સચોટ બનશે. 5G નેટવર્ક, UPI પેમેન્ટ, શેરબજાર જેવી ક્ષેત્રોમાં સેકન્ડના અબજમા ભાગ જેટલી ચોકસાઈ જરૂરી છે. હવે આ માટે વિદેશ પર નિર્ભર રહેવું પડશે નહીં.
સરકારે આ નિયમો ગેઝેટમાં પ્રકાશિત કર્યા છે. જાહેરાતના 180 દિવસ પછી તે કાયદેસર રીતે અમલમાં આવશે. બધી સિસ્ટમોને અપગ્રેડ કરવા માટે સરકારે માર્ચ 2027 સુધીનો સમય આપ્યો છે. આ સમયગાળા પછી નિયમનું પાલન ફરજિયાત બનશે અને ઉલ્લંઘન કરનારાઓને દંડ ભરવો પડશે.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ નીતિ દેશના ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વધુ સુરક્ષિત અને વિશ્વસનીય બનાવવા માટે છે. લોકોની ઘડિયાળો તો પહેલેથી જ એક સમય દર્શાવે છે, પણ હવે તમામ ડિજિટલ સિસ્ટમો પણ એક જ સૂત્રમાં બંધાશે, જેનાથી સમયની ચોકસાઈ અને દેશની સુરક્ષા બંને મજબૂત બનશે.