નેપાળમાં તાજેતરમાં આવેલા વિનાશકારી પૂર અને ભૂસ્ખલનને કારણે ઘણા લોકો ગુમ થયા છે. આ ગુમ થયેલા લોકોના પરિવારજનો માટે તેમના સ્વજનોની ઓળખ કરવી એ ખૂબ જ મુશ્કેલ કાર્ય છે. આવા સમયે ગાંધીનગર સ્થિત નેશનલ ફોરેન્સિક સાયન્સ યુનિવર્સિટી (NFSU) એ મદદ કરવાની ઓફર કરી છે. NFSU એ નેપાળ સરકારને ગુમ થયેલા લોકોની ઓળખ માટે ડીએનએ ટેકનોલોજી અને તેની વિશેષજ્ઞ ટીમ મોકલવાની તૈયારી દર્શાવી છે.
NFSU એ ભારતની અગ્રણી ફોરેન્સિક વિજ્ઞાન સંસ્થા છે. ગાંધીનગરમાં આવેલી આ યુનિવર્સિટી ફોરેન્સિક વિજ્ઞાન, ક્રિમિનલ જસ્ટિસ અને ડીએનએ વિશ્લેષણ જેવા ક્ષેત્રોમાં ઉત્કૃષ્ટ કાર્ય કરે છે. આ યુનિવર્સિટી પાસે અત્યાધુનિક લેબોરેટરીઓ અને નિષ્ણાત વૈજ્ઞાનિકો છે. તેઓ આપત્તિ પીડિતોની ઓળખ માટે ડીએનએ ફિંગરપ્રિન્ટિંગ અને અન્ય તકનીકોનો ઉપયોગ કરે છે.
નેપાળમાં ભારે વરસાદને કારણે કાઠમંડુ સહિત ઘણા વિસ્તારોમાં પૂર આવ્યું હતું. આ પૂરમાં સેંકડો લોકોના મોત થયા હતા અને ઘણા લોકો ગુમ થયા હતા. રાહત કાર્ય દરમિયાન મળેલા શરીરોની ઓળખ કરવી અત્યંત પડકારજનક છે. શરીરના અવશેષો ઓળખી ન શકાય તેવી સ્થિતિમાં હોય છે. આવા કિસ્સાઓમાં ડીએનએ ટેકનોલોજી એકમાત્ર વિશ્વસનીય માધ્યમ છે.
NFSU ની મદદથી નેપાળમાં ગુમ થયેલા લોકોના પરિવારજનો પાસેથી લોહી અથવા લાળના નમૂના લેવામાં આવશે. આ નમૂનાની તુલના મૃતદેહોમાંથી મેળવેલા ડીએનએ સાથે કરવામાં આવશે. આ રીતે ગુમ થયેલા લોકોની ચોક્કસ ઓળખ શક્ય બનશે. આ પ્રક્રિયા માટે NFSU પોતાની ટીમ અને મશીનરી નેપાળ મોકલી શકે છે, અથવા નેપાળના અધિકારીઓને તાલીમ આપી શકે છે.
આપત્તિ પીડિતોની ઓળખ પ્રક્રિયા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોનું પાલન કરવું જરૂરી છે. NFSU આ ધોરણો અનુસાર જ કામ કરે છે. પરિવારજનો પાસેથી નમૂના લેતી વખતે તેમની સંમતિ લેવામાં આવે છે. તમામ માહિતી ગુપ્ત રાખવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, NFSU પાસે આપત્તિ પીડિત ઓળખ (ડીઝાસ્ટર વિક્ટિમ આઇડેન્ટિફિકેશન) માટે સમર્પિત ટીમ છે, જે તાત્કાલિક કામગીરી કરી શકે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આવી મદદ માનવતાવાદી ભાવનાથી કરવામાં આવે છે. NFSU એ આ પહેલા અનેક કુદરતી આપત્તિઓમાં પીડિતોની ઓળખમાં સહયોગ કર્યો છે. ભૂકંપ, સુનામી અને અન્ય દુર્ઘટનાઓમાં આવી તકનીકોનો ઉપયોગ કરીને ઘણા પરિવારોને તેમના સ્વજનોના મૃતદેહ મળ્યા છે. NFSU ની સ્થાપના સંસદના કાયદાથી થઈ છે, અને તે ભારતની પ્રથમ રાષ્ટ્રીય ફોરેન્સિક વિજ્ઞાન યુનિવર્સિટી છે.
આ પ્રકારની પહેલ ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના સંબંધોને મજબૂત બનાવે છે. તે દર્શાવે છે કે કટોકટીના સમયે પડોશી દેશ એકબીજાની સાથે ઊભા રહે છે. NFSU નું આ પગલું નેપાળના ઘણા પરિવારો માટે આશા લાવશે, જેઓ પોતાના ગુમ થયેલા સ્વજનોની શોધમાં છે.
નિષ્ણાતોના મતે, આપત્તિ પછી ઓળખ પ્રક્રિયામાં સમય લાગે છે, પરંતુ ડીએનએ ટેકનોલોજી સૌથી ચોક્કસ પરિણામ આપે છે. NFSU ની મદદથી નેપાળને ત્રાસદીમાં ગુમ થયેલા લોકોની ઓળખ કરવામાં મોટી મદદ મળશે. આશા છે કે આ સહયોગ ટૂંક સમયમાં મૂર્ત સ્વરૂપ લેશે.