નેપાળમાં પૂર અને ભૂસ્ખલનને કારણે થયેલા મૃત્યુઆંક ૬૨૬ને પાર કરી ચૂક્યો છે. આ વચ્ચે ચીને નેપાળને એક નવી ચેતવણી આપી છે. ચીનના જળ સંસાધન મંત્રાલયે જાણ કરી છે કે લ્હેંડે નદી પર કુદરતી રીતે બનેલું સરોવર તૂટવાનો ભય છે. આ સરોવર થોડા દિવસોમાં તૂટી શકે છે, જેનાથી નદીના કિનારે વસતા લોકો માટે ગંભીર જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
ચીનના જળ સંસાધન મંત્રાલય અનુસાર, આ સરોવર ચીન અને નેપાળની સરહદ નજીક લ્હેંડે નદીના ઉપરના ભાગમાં બન્યું છે. તાજેતરમાં આવેલા ભયાનક પૂર દરમિયાન ગ્લેશિયર તૂટી પડતાં મોટા પ્રમાણમાં કાટમાળ આવ્યો, જેણે નદીનો પ્રવાહ રોકી દીધો. પાછળ પાણી ભરાતાં એક કુદરતી બંધ અને સરોવર બની ગયું. શુક્રવાર સુધીમાં આ સરોવરમાં લગભગ ૨૫ લાખ ઘન મીટર પાણી એકઠું થઈ ગયું છે.
ચીની અધિકારીઓ ડ્રોન અને ઉપગ્રહની મદદથી આ સરોવર પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે. તેઓએ નોંધ્યું છે કે સરોવરના પાણીનો રંગ ઘેરો થતો જાય છે, જેને અસ્થિરતાનો સંકેત ગણવામાં આવે છે. જો આ બંધ તૂટી પડશે તો નદીમાં પાણીનો પ્રવાહ ૫૦૦ ઘન મીટર પ્રતિ સેકન્ડ સુધી પહોંચી શકે છે. આ માહિતી ચીને નેપાળના વિદેશ મંત્રાલય સાથે શેર કરી છે.
ચીન તરફ ચોચેન નદી અને નેપાળ તરફ પુરેપુ નદીના સંગમ નજીક આ સરોવર બન્યું છે. ચીને તૈયાર કરેલા પૂર મોડેલ મુજબ, જો સરોવરનો માત્ર અમુક ભાગ તૂટે તોપણ પાણી નદીના કિનારા સુધી રહેવાની શક્યતા છે, પરંતુ પાણીના અચાનક પ્રવાહ વધવાથી નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પૂર આવી શકે છે. શુક્રવારથી સરોવરનું પાણી લ્હેંડે ખોલા અને ત્રિશૂલી નદીમાં વહેવા લાગ્યું છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, હિમાલય ક્ષેત્રમાં ગ્લેશિયર તૂટવાથી આવાં કુદરતી સરોવરો બનતાં હોય છે અને તે ગ્લેશિયલ લેક આઉટબર્સ્ટ ફ્લડ (GLOF) તરીકે ઓળખાય છે. આબોહવા પરિવર્તનની અસરને કારણે ગ્લેશિયરો ઝડપથી પીગળી રહ્યાં છે, જેનાથી આવાં સરોવરો બનવાનું અને તૂટવાનું જોખમ વધ્યું છે. નેપાળ અને ચીન બંને દેશોએ આવાં જોખમોને ધ્યાનમાં લઈને સંયુક્ત રીતે નજર રાખવા સહમતિ દર્શાવી છે.
નેપાળમાં બુધવારે આવેલા પૂરને કારણે અત્યાર સુધીમાં ૬૨૬થી વધુ લોકોના મોત થયા છે. તિબેટમાં પણ ૭ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે. ઘણા લોકો હજી લાપતા છે અને હજારો બેઘર બન્યા છે. રાહત કાર્યો ચાલુ છે, પરંતુ આ નવા ખતરાને કારણે બચાવ કામગીરીમાં વધુ મુશ્કેલી આવી શકે છે. સરકારે નદીના કિનારાના વિસ્તારોમાં લોકોને સજાગ રહેવા જણાવ્યું છે.
આગામી દિવસોમાં હવામાન અને સરોવરની સ્થિતિ પર નજર રાખવી જરૂરી છે. નેપાળ સરકાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓએ સંભવિત પૂરની તૈયારી માટે પગલાં લેવાની જરૂર છે.