નેપાળમાં હિમનદી તળાવ ફાટવાને કારણે આવેલા ભયાનક પૂરમાં અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 587 લોકોના મોત થયા છે, જ્યારે 2,500થી વધુ લોકો ગુમ છે. સત્તાવાળાઓને ભય છે કે મૃત્યુઆંક વધુ ઊંચો જઈ શકે છે. આ પૂરના કારણે નેપાળના અનેક જિલ્લાઓમાં વ્યાપક તબાહી મચી છે.
કૌશિકી અને ભોટેકોશી નદી કિનારાની વસાહતો સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત છે. પૂરના તીવ્ર પ્રવાહે રસ્તાઓ, પુલો અને જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટને જમીનદોસ્ત કરી દીધા છે. 36થી વધુ પુલ વહી જતાં 90 હજારથી વધુ લોકો અસરગ્રસ્ત થયા છે. ઘણા ગામડાઓનો સંપર્ક સંપૂર્ણપણે કપાઈ ગયો છે, જેના કારણે રાહત પહોંચાડવામાં મુશ્કેલી ઊભી થઈ છે.
ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે 320થી વધુ ભારતીય નાગરિકો અને ભારતીય મૂળના 100 લોકો સાથે હજુ સંપર્ક થઈ શક્યો નથી. તેમાંથી આશરે 100 ભારતીયો ત્રિશૂલી હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ સાઇટ પર ફસાયા હોવાની આશંકા છે. રાહતની વાત એ છે કે તિબેટમાં આશરે 400 ભારતીયો સુરક્ષિત છે અને તેમની સાથે સંપર્ક થઈ ચૂક્યો છે.
પ્રાથમિક તપાસ મુજબ, ઊંચા પર્વતીય વિસ્તારમાં હિમનદીનો મોટો ભાગ તૂટીને બરફ અને પથ્થરો સાથે લેંડે નદીમાં ખાબક્યો હતો. આ કુદરતી અવરોધથી નદીમાં પાણી જમા થયું હતું, જે અચાનક તૂટતાં ભોટેકોશી અને ત્રિશૂલી નદીઓમાં વિનાશક પૂરની લહેર આવી હતી. આવી ઘટનાને 'ગ્લેશિયર લેક આઉટબર્સ્ટ ફ્લડ' (GLOF) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
હાલ નદીના ઉપરી હિસ્સામાં કાટમાળ જમા થવાથી કુદરતી રીતે બનેલા સરોવરે નવી ચિંતા ઊભી કરી છે. સેટેલાઇટ તસવીરો મુજબ, આ સરોવરમાં આશરે 20 લાખ ક્યુબિક મીટર પાણી એકઠું થઈ ગયું છે. નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે જો આ કુદરતી દીવાલ તૂટશે તો નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં ફરી એકવાર અચાનક જળપ્રલય આવી શકે છે. સરકારે નીચાણવાળા વિસ્તારોના લોકોને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવાની ચેતવણી આપી છે.
નેપાળી સેનાના 2,300થી વધુ જવાનો સહિત કુલ 7,451 સુરક્ષાકર્મીઓ રાહત અને બચાવ કાર્યમાં તૈનાત છે. નેપાળે રસ્તાઓ ફરી શરૂ કરવા માટે ભારત અને ચીન પાસે 42 કામચલાઉ પુલો (બેલી બ્રિજ) બનાવવા માટે મદદ માંગી છે. તેમજ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં રાહત સામગ્રી પહોંચાડવાની કામગીરી ચાલી રહી છે.
હિમાલય ક્ષેત્ર હિમનદી તળાવ ફાટવાની ઘટનાઓ માટે સંવેદનશીલ છે. વધતા તાપમાનના કારણે હિમનદીઓ ઝડપથી ઓગળી રહી છે, જેના કારણે નવા તળાવો બને છે અને જૂના તળાવોમાં પાણીનું પ્રમાણ વધે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આવી આપત્તિઓનું જોખમ ભવિષ્યમાં વધી શકે છે. આ ઘટના દર્શાવે છે કે પર્વતીય વિસ્તારોમાં આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને અગાઉની ચેતવણી પ્રણાલીની જરૂરિયાત કેટલી મહત્વપૂર્ણ છે.