નેપાળમાં તાજેતરમાં આવેલા પૂર અને ભૂસ્ખલન બાદ હવે ધરતીકંપના આંચકા અનુભવાયા છે. રિક્ટર સ્કેલ પર આ ભૂકંપની તીવ્રતા ૫.૨ માપવામાં આવી છે. આ ઘટનાએ એવા સમયે નેપાળને હચમચાવ્યું છે જ્યારે દેશ મોસમી વરસાદના કારણે ઊભા થયેલા પૂર અને ભૂસ્ખલન સામે ઝઝૂમી રહ્યો છે. સ્થાનિક લોકોમાં ભય અને ચિંતાનો માહોલ છે.
ભૂકંપનું ચોક્કસ કેન્દ્રસ્થાન અને તીવ્રતા વિશે હજુ સત્તાવાર પુષ્ટિ મળવાની બાકી છે. જો કે, પ્રાથમિક માહિતી અનુસાર આ આંચકા મુખ્યત્વે એવા વિસ્તારોમાં અનુભવાયા છે જે પહેલાથી પૂર અને ભૂસ્ખલનથી પ્રભાવિત છે. વહીવટીતંત્રે પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી છે અને રાહત કાર્યમાં તેજી લાવવામાં આવી છે. અત્યાર સુધી કોઈ જાનહાનિના સમાચાર નથી, પરંતુ સંભવિત અસરનો અંદાજ કાઢવા માટે સર્વેક્ષણ ચાલુ છે.
નેપાળ હિમાલય ક્ષેત્રમાં આવેલું હોવાથી તે ભૂસ્તરીય દૃષ્ટિએ અત્યંત સક્રિય ઝોનમાં ગણાય છે. પૃથ્વીની સપાટી પર ઘણી ટેક્ટોનિક પ્લેટો છે, જે સતત ગતિમાં રહે છે. ભારતીય પ્લેટ ઉત્તર દિશામાં ખસતી રહે છે અને યુરેશિયન પ્લેટ સાથે અથડાય છે. આ અથડામણના કારણે હિમાલયની રચના થઈ છે અને આ પ્રક્રિયા આજે પણ ચાલુ છે. જ્યારે આ પ્લેટોની કિનારી પર દબાણ વધી જાય છે, ત્યારે તે ઊર્જા ભૂકંપના રૂપમાં બહાર આવે છે. આ જ કારણ છે કે નેપાળ, ઉત્તર ભારત અને તિબેટમાં ધરતીકંપ વારંવાર આવે છે.
ઘણીવાર લોકો વિચારે છે કે ભારે વરસાદ, પૂર કે ભૂસ્ખલનને કારણે ભૂકંપ આવે છે, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક રીતે આ સાચું નથી. ધરતીકંપનો હવામાન કે સપાટી પર થતી ઘટનાઓ સાથે સીધો સંબંધ નથી. ભૂકંપ પૃથ્વીની આંતરિક હિલચાલને કારણે આવે છે. જો કે, જે વિસ્તાર પૂર અને ભૂસ્ખલનથી પહેલેથી નબળો પડી ગયો હોય, ત્યાં ભૂકંપની અસર વધુ ગંભીર થઈ શકે છે. ભૂસ્ખલનને કારણે ઢીલી પડેલી જમીન ધરતીકંપના આંચકામાં વધુ ખસી શકે છે, જેનાથી વધુ નુકસાન થવાનું જોખમ રહે છે.
નેપાળમાં ઈ.સ. ૨૦૧૫માં આવેલો વિનાશકારી ભૂકંપ આજે પણ યાદ છે, જેમાં લગભગ ૯,૦૦૦ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા. તે ઘટના બાદ નેપાળમાં ભૂકંપ સામેની તૈયારી અને મકાનોની ગુણવત્તા પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. તાજેતરના મોસમી વરસાદે નેપાળના કેટલાક જિલ્લાઓમાં ભારે તબાહી મચાવી છે. નદીઓમાં પૂર, ડુંગરાળ વિસ્તારોમાં ભૂસ્ખલન અને કાદવની લપસણીથી ઘણા ગામો વિસ્થાપિત થયા છે. આવી સ્થિતિમાં નવા ભૂકંપે રાહત કાર્યમાં વધારાના પડકારો ઊભા કર્યા છે.
નેપાળ સરકાર અને વહીવટીતંત્ર દ્વારા અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં રાહત અને બચાવ કાર્ય ચાલી રહ્યું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ અને પાડોશી દેશોએ પણ મદદની ઓફર કરી છે. ભારત સહિતના દેશોએ જરૂર પડ્યે સહાય મોકલવાની તૈયારી દર્શાવી છે. ભૂકંપ બાદ ઘણા વિસ્તારોમાં સંદેશાવ્યવહાર સેવાઓ ખોરવાઈ શકે છે, એટલે રાહત ટીમો સાથે સંપર્કમાં રહેવા સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે.
નિષ્ણાતો કહે છે કે ધરતીકંપ દરમિયાન શાંત રહેવું સૌથી જરૂરી છે. 'ડ્રોપ, કવર એન્ડ હોલ્ડ' – એટલે કે નીચે બેસી જવું, ટેબલ જેવા મજબૂત આશરા નીચે માથું ઢાંકવું અને ત્યાં સુધી પકડી રાખવું. ઇમારતમાંથી બહાર નીકળતી વખતે લિફ્ટનો ઉપયોગ ન કરવો, ભીડમાં દોડધામ ન કરવી. આ સરળ સાવચેતીઓથી મોટા નુકસાનથી બચી શકાય છે.
ભૂકંપના સમાચારના સંદર્ભમાં હજુ વધુ વિગતો સામે આવી રહી છે. જેમ જેમ સત્તાવાર માહિતી મળશે, તેમ તેમ આ અહેવાલ અપડેટ કરવામાં આવશે.