હિમાલયના દુર્ગમ વિસ્તારમાં, નેપાળ સરહદથી 18 કિલોમીટર દૂર, એક નવું તળાવ રચાયું છે. આને પગલે ચીને પૂરની ચેતવણી આપી છે. સત્તાવાર સૂત્રો પાસેથી મળેલી માહિતી અનુસાર, આ પૂરમાં ઓછામાં ઓછા 389 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે. 290 લોકો હજુ પણ ગુમ છે. તેમાં 84 ભારતીયોને બચાવી લેવાયા છે. રાહત અને બચાવ કાર્ય હાલમાં યુદ્ધના ધોરણે ચાલી રહ્યું છે.
વધુ એક તળાવ રચાવાની માહિતી સામે આવતાં જ વૈજ્ઞાનિકો અને વહીવટીતંત્ર ચેતી ગયા છે. આવા તળાવો અચાનક ફાટી પડવાથી ભયાનક પૂર આવી શકે છે. જ્યારે હિમનદીના તળાવનો કાંઠો તૂટી પડે છે, ત્યારે એકાએક વિશાળ માત્રામાં પાણી નીચે તરફ વહે છે, જે આપત્તિ સર્જે છે.
આ ઘટનાને પગલે ચીનના હવામાન વિભાગ દ્વારા પૂરની ચેતવણી જારી કરાઈ છે. ચીના અધિકારીઓએ નદીના કિનારા પર વસતા લોકોને ઊંચા સ્થળે ખસી જવાની સલાહ આપી છે. તેમજ નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પણ એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. આ સંદર્ભમાં ભારત અને નેપાળના સરહદી વિસ્તારોમાં પણ સાવચેતી રાખવામાં આવી રહી છે.
હાલમાં પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં મોતનો આંકડો વધી શકે છે, કારણ કે હજુ ઘણા ગામો સંપર્ક વિનાના છે. બચાવ ટીમો ત્યાં પહોંચવા માટે રસ્તા બનાવી રહી છે. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા ગુમ થયેલા ભારતીયોની માહિતી એકત્ર કરવામાં આવી રહી છે. પરિવારજનોને માહિતી આપવા માટે મદદની હેલ્પલાઇન પણ જારી કરાઈ છે.
આ ઘટના હિમાલયમાં વધતા આબોહવા પરિવર્તનના પડછાયા તરફ ઈશારો કરે છે. છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં હિમનદીઓ ઝડપથી પીગળી રહી છે, જેના કારણે નવા તળાવોનું નિર્માણ થઈ રહ્યું છે. સંશોધનો દર્શાવે છે કે ભારત, નેપાળ, ભૂતાન અને ચીનમાં આવા સેંકડો તળાવો જોખમી સ્થિતિમાં છે. નિષ્ણાતો લાંબા સમયથી આ માટે ચેતવણી આપી રહ્યા છે.
આ અગાઉ પણ હિમાલયમાં આવી ઘટનાઓ બની ચૂકી છે. ૨૦૨૩માં સિક્કિમના દક્ષિણ લોનક તળાવના ભંગાણથી આવેલા પૂરમાં ડઝનેક લોકો માર્યા ગયા હતા. ૨૦૨૧માં પણ ઉત્તરાખંડમાં હિમનદી ફાટવાને કારણે ભયાનક પૂર આવ્યું હતું. આવી ઘટનાઓને રોકવા માટે વહેલી ચેતવણી પ્રણાલી અને દેખરેખમાં રોકાણ કરવું જરૂરી છે.
હાલમાં સંયુક્ત બચાવ કામગીરી ચાલી રહી છે. ભારત, નેપાળ અને ચીનની એજન્સીઓ એકબીજા સાથે વાતચીત કરી રહી છે. સરહદી વિસ્તાર હોવાથી રાજદ્વારી સ્તરે પણ સંકલન જરૂરી છે. આ ઘટનાના પગલે હિમાલયના તમામ દેશોએ સંયુક્ત નીતિ ઘડવાની જરૂર છે.
રાહત કાર્યમાં સૈન્ય, અર્ધસૈનિક દળો અને સ્થાનિક પ્રશાસન લાગેલું છે. હેલિકોપ્ટર દ્વારા ગુમ લોકોની શોધખોળ કરવામાં આવી રહી છે. હવામાન અનુકૂળ ન હોવાને કારણે બચાવ કામગીરીમાં મુશ્કેલી પડી રહી છે. તેમ છતાં, ટીમો સતત પ્રયાસ કરી રહી છે.
આ વિકાસશીલ ઘટના છે. અમે અપડેટ્સ આપતા રહીશું. પરંતુ આ સમયે એટલું સ્પષ્ટ છે કે હિમાલયની નાજુક પર્યાવરણીય સ્થિતિ પર ગંભીરતાથી ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. આપદા વ્યવસ્થાપન અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ વિના આવી કરુણતા અટકાવી શકાશે નહીં.