બિહારમાં NDAના ઘટક પક્ષો, લોક જનશક્તિ પાર્ટી (રામવિલાસ) અને હિંદુસ્તાની અવામ મોરચા (HAM) વચ્ચે અનામતના મુદ્દે તીક્ષ્ણ વિવાદ ચર્ચામાં છે. કેન્દ્રીય મંત્રી ચિરાગ પાસવાન અને જીતન રામ માંઝી પરસ્પર રાજીનામાની માંગણી કરી રહ્યા છે. આ વિવાદને કારણે ભાજપે ગઠબંધનના હિતમાં મધ્યસ્થી કરતા બંને નેતાઓને સંયમ જાળવવાની સલાહ આપી છે.
ચિરાગ પાસવાને જણાવ્યું હતું કે, અનામતનો આધાર સામાજિક ભેદભાવ છે, આર્થિક નથી. તેમણે પ્રશ્ન કરતા કહ્યું હતું કે, જો માંઝી અને તેમના પુત્ર સંતોષ કુમાર સુમન SC અનામતમાં 'ક્રિમી લેયર' અથવા વર્ગીકરણના પક્ષધર હોય, તો તેઓ પોતે અનામતનો લાભ લઈ ચૂક્યા હોવાથી નૈતિકતાના આધારે પહેલા પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપે. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે, 'ક્રિમી લેયર'નો મુદ્દો ઉઠાવવો એ દલિત સમાજ સાથે અન્યાય છે.
જીતન રામ માંઝીએ પલટવાર કરતા કહ્યું હતું કે, ચિરાગને અતિ-પછાત અને મહાદલિત ગરીબોની ચિંતા નથી. તેમણે દલીલ કરી હતી કે, SC અનામતનો લાભ મોટાભાગે અમુક સક્ષમ દલિત જ્ઞાતિઓ લઈ જાય છે, જ્યારે મુસહર-ભુઈયાં જેવી અતિ-પછાત જ્ઞાતિઓ વંચિત રહે છે. તેથી 'કોટાની અંદર કોટા' એટલે કે અનામતમાં વર્ગીકરણ જરૂરી છે. પટનામાં એક પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં તેમણે કહ્યું હતું કે, જેઓ હંમેશા દલિતોના હિતની વાત કરે છે, તેઓએ સૌથી પછાત દલિત જ્ઞાતિઓની વ્યથા સમજવી જોઈએ.
આ વિવાદ વધતા ભાજપે બંને નેતાઓને જાહેરમાં નિવેદનબાજી ન કરવા અને NDAની એકતા જાળવવા સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ભાજપના પ્રદેશ નેતાઓએ બંનેને ટેલિફોન કરીને સંયમ રાખવાની વિનંતી કરી છે. ભાજપનું માનવું છે કે, દલિત વોટબેંક પર વર્ચસ્વની આ લડાઈથી ગઠબંધનને નુકસાન પહોંચી શકે છે, તેથી બંને નેતાઓને સાથે બેસીને ઉકેલ કાઢવા સૂચવવામાં આવ્યું છે.
બિહારની રાજકારણમાં દલિત મતદારો નિર્ણાયક માનવામાં આવે છે. રાજ્યમાં અંદાજે 20 ટકા દલિત વસ્તી છે. જીતન રામ માંઝી પોતાને મહાદલિત સમાજના પ્રતિનિધિ ગણાવે છે, જ્યારે ચિરાગ પાસવાન સમગ્ર દલિત સમાજના નેતા બનવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં બંને નેતાઓ વચ્ચે સીધી હરીફાઈ જોવા મળે છે. આ વિવાદ વધુ એટલા માટે મહત્વનો છે, કારણ કે બિહારમાં વિપક્ષી મહાગઠબંધન પહેલેથી સક્રિય છે અને NDA તેની એકતા જાળવવા માંગે છે.
નોંધનીય છે કે, અનામતમાં 'ક્રિમી લેયર' લાગુ કરવા અને SC/ST અનામતમાં વર્ગીકરણને લઈને દેશભરમાં ચર્ચા ચાલી રહી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તાજેતરમાં SC/ST અનામતમાં વર્ગીકરણની મંજૂરી આપી છે, જ્યારે 'ક્રિમી લેયર'ની વિભાવના હાલમાં OBC અનામતમાં લાગુ છે. SC/ST માટે પણ તે લાગુ કરવા અંગે ચર્ચા છે. આ પૃષ્ઠભૂમિમાં બિહારનો આ વિવાદ વધુ મહત્વ ધરાવે છે.
આમ, આ વિવાદ માત્ર બે નેતાઓની અંગત હરીફાઈ નથી, પરંતુ દેશના સામાજિક ન્યાયના મુદ્દાઓ પર ચાલી રહેલી રાજકીય ચર્ચાનો ભાગ છે. NDAમાં બંને પક્ષો મહત્વના ઘટક છે, એટલે ભાજપે આ મુદ્દે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, ગઠબંધનમાં આંતરિક મતભેદો ઉકેલવા માટે વાતચીત ચાલુ રહેશે અને સરકારની કામગીરી પર તેની અસર ન થવા દેવાશે.