નર્મદા જિલ્લાના સાગબારા તાલુકામાં જંગલ જમીનના દાવા મુદ્દે ચાલી રહેલો વિવાદ 23 દિવસે સમાપ્ત થયો છે. આદિવાસી ખેડૂતો પોતાની ખેતી કરેલી જમીન પરના અધિકાર માટે આકરા તાપમાં સળંગ ધરણા પર બેઠા હતા. ગુરુવારે રાજ્યના વન મંત્રી પ્રવીણ માળી, પ્રભારી મંત્રી ઈશ્વર પટેલ અને ભરૂચના સાંસદ મનસુખ વસાવા સ્થળ પર પહોંચ્યા અને ખેડૂતો સાથે વાતચીત કરી. તેમણે ધરણા પાછો ખેંચવાની અપીલ કરી, જેને ખેડૂતોએ સ્વીકારી લીધી.
આ વિવાદ જંગલ જમીનના દાવા સાથે સંબંધિત છે. સાગબારાના આદિવાસી ખેડૂતો દાયકાઓથી આ જમીન પર ખેતી કરે છે, પરંતુ તેમના નામે જમીન નોંધાયેલી નથી. તેઓ માંગ કરે છે કે તેમની ખેતી કરેલી જમીનના કાનૂની દાવા માન્ય કરવામાં આવે અને તેમને ખેડાણનો હક મળે. આ મુદ્દે ગત 23 દિવસથી તેઓ ધરણા પર બેઠા હતા.
ધરણા દરમિયાન અગ્રણી આંદોલનકારી અને ભાજપ સાથે સંકળાયેલા લીલાબહેન વસાવાની તબિયત ગંભીર રીતે બગડતાં તેમને રાજપીપળા સિવિલ હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા. તેમને સઘન સારવાર વિભાગ (ICU)માં સારવાર આપવામાં આવી રહી છે. આ ઘટના બાદ વહીવટી તંત્ર સક્રિય બન્યું અને વરિષ્ઠ મંત્રીઓ દ્વારા ખેડૂતો સાથે ચર્ચા શરૂ કરવામાં આવી.
વન મંત્રી પ્રવીણ માળીએ જણાવ્યું હતું કે ખેડૂતોના દાવાઓના નિરાકરણ માટે કાયદાકીય કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, જમીન દાવાની તપાસ અને નોંધણીની પ્રક્રિયામાં 3થી 4 મહિનાનો સમય લાગી શકે છે. તેથી ખેડૂતોએ હાલ રાહ જોવી પડશે.
ભરૂચના સાંસદ મનસુખ વસાવાએ જણાવ્યું કે આ લડતને કારણે રાજ્યમાં 60થી 70 હજાર પેન્ડિંગ જમીન દાવાઓ હવે મંજૂર કરવામાં આવશે. તેમણે આ માટે મુખ્યમંત્રી અને વન વિભાગનો આભાર માન્યો હતો. જોકે, આ દાવાની સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી.
આ ઘટના બાદ રાજકીય વર્તુળોમાં સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. આટલા લાંબા સમય સુધી તંત્રનું મૌન અને ભાજપના આદિવાસી સમુદાયના નેતાઓની નિષ્ક્રિયતા અંગે ચર્ચા છે. એવું પણ કહેવાય છે કે વિવાદમાં બે જિલ્લાના આદિવાસી સમાજ વચ્ચે મતભેદ ઊભો કરવાના પ્રયાસ થયા હોવાની શંકા છે, પરંતુ આ અંગે કોઈ પુરાવો નથી. કોંગ્રેસ પ્રવક્તા સંદીપસિંહ માંગરોળા અને BTP આગેવાન મહેશ વસાવા પણ આ બેઠકમાં હાજર હતા.
ઉલ્લેખનીય છે કે ભારત સરકારે વન અધિકાર કાયદો 2006 લાગુ કર્યો છે, જે પરંપરાગત વનવાસીઓને જમીન અધિકાર આપે છે. આ કાયદા અન્વયે ગુજરાતમાં હજારો દાવાઓ બાકી છે. આ મામલો તે જ પ્રક્રિયાનો ભાગ છે.
ધરણા સમાપ્ત થયો છે, પણ ખેડૂતોની મુખ્ય માંગ અધિકૃત જમીન દાવાની પ્રક્રિયા હજુ પૂર્ણ થવાની છે. વહીવટી પ્રક્રિયા ઝડપથી પાર પાડવાની ખાતરી અધિકારીઓએ આપી છે. આ વિવાદથી જંગલ જમીન પર આધારિત આદિવાસી સમુદાયની સમસ્યાઓ ફરી એકવાર ધ્યાન પર આવી છે.