ભારતીય જનતા પાર્ટીના સંસ્થાપક સભ્યોમાંના એક, પૂર્વ કેન્દ્રીય માનવ સંસાધન વિકાસ મંત્રી અને પાર્ટીના માર્ગદર્શક મંડળના સભ્ય ડૉ. મુરલી મનોહર જોશીએ કેન્દ્રની નરેન્દ્ર મોદી સરકારની શિક્ષણ નીતિ, બજેટ પ્રાથમિકતાઓ અને વહીવટી વલણ અંગે તીખા પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. એક ખાનગી મુલાકાતમાં તેમણે આ મુદ્દે સરકારની નીતિઓ પર સીધો પ્રહાર કર્યો હતો.
ડૉ. જોશીએ પેપર લીકની ઘટનાઓને પરીક્ષા પ્રણાલીની નિષ્ફળતા નહીં, પરંતુ સમાજ અને શાસનમાં ફેલાયેલા ભ્રષ્ટાચારનું પરિણામ ગણાવી. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ જુએ છે કે શિક્ષકોની નિમણૂકો લાંચ આપીને થાય છે અને દરેક ક્ષેત્રમાં પૈસાની બોલબાલા છે, ત્યારે તેઓ પણ ખોટો રસ્તો અપનાવવામાં સંકોચ અનુભવતા નથી. વાજપેયી સરકારના સમય સાથે સરખામણી કરતાં તેમણે કહ્યું, 'હું નમ્ર ભાવે પૂછું છું કે વાજપેયીજીના સમયમાં પેપર લીક કેમ નહોતા થતા? આજે બેંકો અને વેપારમાં કૌભાંડો થઈ રહ્યા છે, સરકાર પોતે કૌભાંડોમાં ફસાયેલી છે, તો તેની અસર શિક્ષણ અને વિદ્યાર્થીઓ પર પણ પડે છે.'
પેપર લીક રોકવા માટે સરકાર દ્વારા વિમાનો, સેના અને સુરક્ષા એજન્સીઓના ઉપયોગની કવાયત પર તેમણે કટાક્ષ કરતાં કહ્યું, 'એવું લાગે છે કે આ પરીક્ષા નથી, યુદ્ધ છેડાઈ ગયું હોય!' તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ અને આરોગ્યના બજેટમાં સતત ઘટાડા તરફ ધ્યાન દોર્યું, જ્યારે રસ્તા અને પરિવહન પરનો ખર્ચ વધી રહ્યો છે.
બજેટની પ્રાથમિકતાઓ પર બોલતા ડૉ. જોશીએ કહ્યું કે 'રસ્તાઓ બનાવવા એ જ વિકાસ નથી. રસ્તા માટે એન્જિનિયર અને મશીનો જોઈએ, જેના માટે મજબૂત શિક્ષણ પ્રણાલી જરૂરી છે.' તેમણે એમ પણ કહ્યું કે શિક્ષણ આર્થિક રીતે ઉત્પાદક હોવું જોઈએ, પરંતુ તે માત્ર નફો કમાવાનું સાધન ન બનવું જોઈએ. દિલ્હીમાં એમ.એ., પીએચ.ડી. અને બી.એડ. ડિગ્રી ધરાવતા લોકો સફાઈ કર્મચારી અથવા કરાર આધારિત કામ કરવા મજબૂર છે, તેમણે ઉમેર્યું.
વિકસિત ભારતના દ્રષ્ટિકોણ પર તેમણે કહ્યું કે આધુનિક માપદંડોના બદલે માનવીય જીવન મૂલ્યો પર ધ્યાન આપવું પડશે. પ્રકૃતિ સાથે રહેતા આદિવાસી સમુદાયો પણ પોતાની જીવનશૈલીમાં વિકસિત છે.
રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 2020 અંગે ડૉ. જોશીએ 'નીતિ આયોગ'ની ભૂમિકા પર સવાલ ઉઠાવ્યા. તેમણે યાદ અપાવ્યું કે તેમના સમયમાં 'યોજના આયોગ' માત્ર શ્રમ અને રોજગારીની જરૂરિયાતોનું આકલન કરતું હતું, શિક્ષણમાં હસ્તક્ષેપ કરતું નહોતું. તેમણે 'પડોશની શાળા' પદ્ધતિની હિમાયત કરતાં કહ્યું કે શરૂઆતના તબક્કે અમીર અને ગરીબ તમામ બાળકોને સમાન અને મફત શિક્ષણ મળવું જોઈએ.
ડૉ. જોશીનાં આ નિવેદનો એવા સમયે આવ્યાં છે જ્યારે કેન્દ્ર સરકાર શિક્ષણ, રોજગારી અને અર્થતંત્રના મુદ્દે વિપક્ષના નિશાના પર છે. ભાજપના વરિષ્ઠ નેતા દ્વારા જ પક્ષની સરકાર પર ઉઠાવાયેલા આ પ્રશ્નો રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યા છે.