કિર્ગિસ્તાનની રાજધાની બિશ્કેકમાં યોજાયેલી શાંઘાઈ સહયોગ સંગઠન (SCO) સમિટ દરમિયાન ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ઈરાનના પ્રમુખ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન વચ્ચે એક મહત્ત્વપૂર્ણ દ્વિપક્ષીય બેઠક યોજાઈ. ફેબ્રુઆરીમાં અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ બંને નેતાઓની આ પ્રથમ પ્રત્યક્ષ (ઇન-પર્સન) મુલાકાત હતી. આ બેઠકે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ખાસ ચર્ચા જન્માવી છે.
ઈરાનના સત્તાવાર સમાચાર એજન્સીના અહેવાલ મુજબ, આ બેઠકમાં બંને પક્ષોએ પોતાના દ્વિપક્ષીય સંબંધોની વર્તમાન સ્થિતિની સમીક્ષા કરી હતી. પરસ્પર હિતોના ક્ષેત્રોમાં, ખાસ કરીને આર્થિક સહયોગ વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી સૈયદ અબ્બાસ અરાઘચી અને અન્ય ઉચ્ચ અધિકારીઓ પણ આ બેઠકમાં હાજર રહ્યા હતા.
આ બેઠકનું સૌથી મોટું મહત્ત્વ એ છે કે મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધને કારણે ભૂરાજકીય તણાવ ચરમસીમાએ છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા મહત્ત્વના દરિયાઈ માર્ગ પરની અસર અને તેહરાન પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધોને કારણે ભારત-ઈરાન વેપાર પ્રભાવિત થયો છે. ભારત ઈરાનના ટોચના દસ વેપારી ભાગીદારોમાં હતું. આવા સમયે બંને નેતાઓ વચ્ચેની વાતચીત પ્રાદેશિક શાંતિ અને સ્થિરતા માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે વડાપ્રધાન મોદીએ જૂન મહિનામાં પણ ઈરાની પ્રમુખ પેઝેશ્કિયાન સાથે ટેલિફોનિક વાતચીત કરી હતી. તેમણે સંઘર્ષના ઉકેલ માટે થયેલી સમજૂતીનું સ્વાગત કર્યું હતું અને વિસ્તારમાં કાયમી શાંતિ અને સ્થિરતા માટે સતત પ્રયાસોની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. આ વખતે પ્રત્યક્ષ મુલાકાતમાં પણ તે જ વાતને અનુસરીને ચર્ચાઓ થઈ હોવાનું જણાય છે.
ઈરાની પ્રમુખ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને આ બેઠકમાં શાંતિનો માર્ગ અપનાવવાની અપીલ કરતાં કહ્યું હતું કે ઈરાન સામેથી યુદ્ધ નથી ઈચ્છતું, પરંતુ કોઈ પણ હુમલાનો વળતો જવાબ આપવાનો અધિકાર સાચવે છે. અમેરિકાએ ઈરાનના એક ટાપુ પર હમણાં જ સૈન્ય કાર્યવાહી કરી છે, જે બાદ તેમણે આ નિવેદન આપ્યું. તેમણે વધુમાં કહ્યું કે વિસ્તારમાં વધતી અશાંતિ તમામ દેશો માટે હાનિકારક છે. આથી આર્થિક અને સુરક્ષાના હેતુઓ સિદ્ધ કરવા માટે સહિયારા પ્રયાસો અનિવાર્ય છે. તેમણે SCO સમિટને વૈશ્વિક સ્તરે સ્વતંત્ર વિચારોના મજબૂત પ્રતીક તરીકે ઓળખાવી.
ભારત અને ઈરાન વચ્ચે ઐતિહાસિક સંબંધો છે. ચાબહાર બંદર પ્રોજેક્ટ બંને દેશો વચ્ચેના સહયોગનું મહત્ત્વનું ઉદાહરણ છે. આ પ્રોજેક્ટને કારણે ભારતને અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા સુધી પહોંચવાનો માર્ગ મળે છે. પરંતુ અમેરિકી પ્રતિબંધોને કારણે આ પ્રોજેક્ટ પર પણ અસર થઈ છે. આ સંજોગોમાં બંને દેશો વચ્ચે ઉચ્ચ સ્તરીય વાતચીત થવી મહત્ત્વની છે.
SCO સમિટ દરમિયાન વડાપ્રધાન મોદીએ આર્મેનિયાના વડાપ્રધાન નિકોલ પશિન્યાન સાથે પણ દ્વિપક્ષીય બેઠક કરી. બંને નેતાઓએ સંરક્ષણ, અર્થતંત્ર, ફાર્મા, વિજ્ઞાન-ટેક્નોલૉજી અને શિક્ષણ જેવા ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધારવા પર ચર્ચા કરી. પશ્ચિમ એશિયાની પરિસ્થિતિ અને અન્ય વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર પણ વિચારોની આપ-લે થઈ.
વડાપ્રધાન મોદી હવે રશિયન પ્રમુખ વ્લાદિમીર પુતિન સાથે પણ મુલાકાત કરવાના છે. આ ઉપરાંત, કિર્ગિઝ પ્રમુખ સાદિર જપારોવના નિમંત્રણ પર તેઓ ૬ઠ્ઠી 'વર્લ્ડ નોમેડ ગેમ્સ'ના ઉદ્ઘાટન સમારોહમાં હાજરી આપશે. આ કાર્યક્રમો ભારતની વિદેશ નીતિમાં મધ્ય એશિયાના વધતા મહત્ત્વને દર્શાવે છે.