આજના સમયમાં ઘણા લોકો એકસાથે અનેક લોન લેતા જોવા મળે છે. ગૃહલોન, વાહનલોન, શિક્ષણલોન, વ્યક્તિગત લોન જેવી વિવિધ લોનની જવાબદારી સંભાળવી પડે છે. આવી સ્થિતિમાં નાણાકીય વ્યવસ્થાપન જટિલ બની જાય છે, પરંતુ યોગ્ય આયોજન અને સ્માર્ટ વ્યૂહરચના અપનાવીને બજેટ પર નિયંત્રણ રાખી શકાય છે. અહીં 5 વ્યવહારુ ટિપ્સ આપવામાં આવી છે, જે તમને કરજના બોજામાંથી રાહત આપશે.
1. તમામ લોનની સંપૂર્ણ યાદી બનાવો
સૌથી પહેલું પગલું એ છે કે તમારી પાસે કેટલી લોન છે, દરેક લોનની મૂળ રકમ, વ્યાજ દર, માસિક હપ્તો અને બાકી સમયગાળો લખી લો. આ યાદી તમને તમારી કુલ જવાબદારીનું સ્પષ્ટ ચિત્ર આપશે. ઘણી વખત લોકોને ખબર હોતી નથી કે તેઓ કેટલી વ્યાજ ચૂકવે છે. આ યાદી બનાવવાથી તમે નાણાકીય સ્થિતિ સમજી શકશો અને આગળનું આયોજન કરી શકશો. આ યાદીને અપડેટ કરવા માટે દર છ મહિને તેની સમીક્ષા કરવી ઉપયોગી છે.
2. વધુ વ્યાજ દરવાળી લોનને પ્રાથમિકતા આપો
જ્યારે એક કરતાં વધુ લોન હોય, ત્યારે સૌથી વધુ વ્યાજ દરવાળી લોનને સૌથી પહેલા ચૂકવવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે. આને 'ડેટ એવલાંશ' પદ્ધતિ કહે છે. આ પદ્ધતિમાં, દર મહિને ન્યૂનતમ હપ્તા ભરવાની સાથે જે લોન પર વ્યાજ વધારે છે, તેના પર વધારાની રકમ ભરવામાં આવે છે. આમ કરવાથી લાંબા ગાળે વ્યાજનો કુલ ખર્ચ ઘટે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ક્રેડિટ કાર્ડનું દેવું અથવા વ્યક્તિગત લોન પર વ્યાજ ઘણું ઊંચું હોય છે, તેથી તેને વહેલી ચૂકવી દેવાથી નોંધપાત્ર બચત થાય છે. વૈકલ્પિક રીતે, 'સ્નોબોલ' પદ્ધતિ અપનાવીને સૌથી નાની લોન પહેલા ચૂકવી શકાય છે, જેનાથી માનસિક રાહત મળે છે.
3. લોન એકીકરણ અથવા બેલેન્સ ટ્રાન્સફરનો વિચાર કરો
જો તમે અનેક લોનના હપ્તા ભરી રહ્યા છો, તો તેને એક જ લોનમાં ભેગી કરવાનો વિકલ્પ છે. લોન એકીકરણમાં, તમે નવી લોન લઈને બધી જૂની લોન ચૂકવી દો છો, અને પછી એક જ હપ્તો ભરવો પડે છે. આનાથી વ્યાજ દર ઓછો હોય તો ફાયદો થાય છે. બેલેન્સ ટ્રાન્સફરના વિકલ્પમાં પણ ઓછા વ્યાજ દરે લોન ટ્રાન્સફર કરી શકાય છે. જો કે, આ પહેલા પ્રોસેસિંગ ફી, ગ્રેસ પીરિયડ અને અન્ય શરતોને ધ્યાનથી વાંચો. કેટલીક વખત નવી લોનના દંડ અને ફી જૂના કરતાં વધારે હોઈ શકે છે, તેથી ગણતરી કરીને જ નિર્ણય લેવો જોઈએ.
4. હપ્તાની ચુકવણી સમયસર કરો અને ઓટોમેટિક ડેબિટ સેટ કરો
માસિક હપ્તા ચૂકવવામાં વિલંબ થાય તો દંડ લાગે છે, તેમજ ક્રેડિટ સ્કોર પર ખરાબ અસર પડે છે. ખરાબ ક્રેડિટ સ્કોર ભવિષ્યમાં લોન મેળવવામાં અડચણ ઊભી કરે છે. તેથી, હંમેશા સમયસર ચુકવણી કરો. આ માટે તમે બેંકની ઓટોમેટિક ડેબિટ સુવિધા અપનાવી શકો છો, જે દર મહિને નિશ્ચિત તારીખે હપ્તો કાપી લે છે. આ ઉપરાંત, રિમાઇન્ડર સેટ કરવા જેવી સરળ રીત પણ કામ લાગી શકે છે. જો તમને આર્થિક તંગી હોય, તો લોન આપનાર સંસ્થા સાથે સંપર્ક કરીને હપ્તાનો સમય લંબાવવા અથવા ફરી ગોઠવવાનો વિકલ્પ પૂછો. આકરી સ્થિતિમાં છુપાવવાનું ટાળો, કારણ કે સમયસર વાતચીત કરવાથી ઉકેલ મળી શકે છે.
5. બજેટ બનાવો અને બિનજરૂરી ખર્ચમાં ઘટાડો કરો
કરજનું સંચાલન કરવા માટે વ્યવસ્થિત બજેટ આવશ્યક છે. તમારી આવક, ખર્ચ અને બચતને લખીને જુઓ. ખાદ્ય, મકાન, શિક્ષણ જેવા આવશ્યક ખર્ચ પછી જે પૈસા બચે તેમાંથી થોડી રકમ દર મહિને અન્ય ખર્ચ માટે નક્કી કરો. બિનજરૂરી સબ્સ્ક્રિપ્શન, બહારનું ભોજન, મનોરંજન વગેરેમાં ઘટાડો કરીને તે રકમ લોન ચૂકવવામાં વાપરો. નાના બલિદાન આપીને મોટી લોન વહેલી ચૂકવી શકાય છે. ઉપરાંત, કટોકટી માટે અલગ ભંડોળ બનાવો, જેથી અણધારી પરિસ્થિતિમાં નવી લોન લેવાની જરૂર ન પડે.
નિષ્ણાતોના મતે, ભારતમાં ઘરગૃહસ્થીનું દેવું સતત વધી રહ્યું છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે લોનની કુલ રકમમાં વૃદ્ધિ થઈ છે. આવા સમયે નાણાકીય સાક્ષરતા અને આયોજનનું મહત્વ વધી જાય છે. લોન લેતી વખતે જ વ્યાજ દર, હપ્તાની રકમ અને લોનની શરતો સમજીને જ નિર્ણય લેવો જોઈએ. જો પહેલાથી જ અનેક લોન હોય, તો ગભરાવાની જરૂર નથી; ઉપરોક્ત ટિપ્સ અપનાવીને તમે પરિસ્થિતિને નિયંત્રિત કરી શકો છો.
આ 5 ટિપ્સનું પાલન કરવાથી તમારું બજેટ બગડશે નહીં અને કરજમાંથી મુક્તિ મેળવવાની દિશામાં આગળ વધશો. યાદ રાખો, નિયમિત સમીક્ષા, સમયસર ચુકવણી અને બજેટ પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા એ સફળ નાણાકીય વ્યવસ્થાપનનો આધાર છે.