ભારતે 31 ઑગસ્ટ 2026ના રોજ સિંધુ જળ સંધિ અંગે વર્લ્ડ બેંકની મધ્યસ્થતાવાળી કોર્ટ ઓફ આર્બિટ્રેશન (CoA) ના ચુકાદાને ફગાવી દીધો છે. ભારતે આ કોર્ટને ગેરકાયદે ગણાવતાં કહ્યું છે કે આ મામલાની સુનાવણી તેના અધિકાર ક્ષેત્રમાં આવતી નથી. વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે CoA ના કોઈ પણ આદેશની ભારતની જળ પરિયોજનાઓ પર અસર નહીં થાય.
વિદેશ મંત્રાલય (MEA) એ જણાવ્યું છે કે CoA નું ગઠન જ સિંધુ જળ સંધિનું ઉલ્લંઘન છે. ભારતે ક્યારેય આ કોર્ટના કાયદાકીય અસ્તિત્વને સ્વીકાર્યું નથી. MEA એ કહ્યું, "ભારતનું માનવું છે કે તેનું ગઠન જ સિંધુ જળ સંધિનું મોટું ઉલ્લંઘન છે. આ જ કારણે ભારત ન તો ક્યારેય આ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ થયું છે અને ન તો તેના કોઈ ચુકાદા પર ધ્યાન આપ્યું છે."
MEA એ સ્પષ્ટ કર્યું કે CoA ના હાલના કે ભવિષ્યના કોઈ પણ ચુકાદાની ભારતની જળ પરિયોજનાઓ પર અસર નહીં પડે. સિંધુ જળ સંધિને હાલ પૂરતી સ્થગિત રાખવાનો ભારત સરકારનો નિર્ણય સંપૂર્ણપણે લાગુ રહેશે.
ઉલ્લેખનીય છે કે CoA એ પોતાના ચુકાદામાં કહ્યું હતું કે સિંધુ જળ સંધિ સંપૂર્ણપણે લાગુ છે અને ભારતે આ હેઠળ પોતાની જવાબદારીઓનું પાલન કરવું પડશે. કોર્ટે ભારત દ્વારા સંધિને સ્થગિત કરવાના કારણોની સમીક્ષા કરીને દાવો કર્યો હતો કે આ આધાર સંધિને નિલંબિત કે સમાપ્ત કરવા માટે યોગ્ય નથી.
ભારતે 22 એપ્રિલ 2026ના રોજ પહલગામમાં થયેલા આતંકી હુમલા બાદ સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. આ નિર્ણય હેઠળ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સિંધુ નદી પ્રણાલી પર કિશનગંગા અને રતલે હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ પર કામ ચાલુ છે.
સિંધુ જળ સંધિ 1960માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વર્લ્ડ બેંકની મધ્યસ્થતા હેઠળ થયો હતો. આ સંધિ અંતર્ગત સિંધુ નદી પ્રણાલીના પાણીના વહેંચણીના નિયમો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. સંધિમાં વિવાદોના નિરાકરણ માટેની પ્રક્રિયા પણ નક્કી કરવામાં આવી છે. ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે કિશનગંગા અને રતલે જેવા પ્રોજેક્ટના મામલે લાંબા સમયથી વિવાદ છે.
આ વિવાદમાં વર્લ્ડ બેંકે સંધિની કલમો અનુસાર મધ્યસ્થતા કરવા માટે CoA ની રચના કરી હતી, પરંતુ ભારતે હંમેશા તેનો વિરોધ કર્યો છે. ભારતનું કહેવું છે કે આવા વિવાદમાં નિષ્ણાતની નિમણૂક કરવી જોઈએ, મધ્યસ્થતા કોર્ટ નહીં. ભારતે આ મુદ્દે ક્યારેય CoA સમક્ષ પોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો નથી.
હવે ભારતે CoA ના ચુકાદાને ફગાવીને પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી છે કે તે આ કોર્ટને કાયદેસરની માનતું નથી. સિંધુ જળ સંધિ સ્થગિત રાખવાનો નિર્ણય પણ યથાવત છે.