પ્રવાસની દુનિયામાં ભારતનાં કેટલાંક રેલવે સ્ટેશન એવાં છે, જે દેશની સરહદ પર આવેલાં છેલ્લાં સ્ટેશન છે. આ સ્ટેશનો પર ટ્રેનની સફર પૂરી થાય છે અને આગળનો રસ્તો પગપાળા ચાલીને કરવો પડે છે. આ સ્ટેશનો ભારત અને પડોશી દેશો વચ્ચેની સરહદની નજીક હોવાથી ખૂબ જ ખાસ માનવામાં આવે છે. ચાલો, આવા જ કેટલાક મહત્વના રેલવે સ્ટેશનો વિશે જાણીએ.
સૌથી પહેલું નામ રક્સૌલ જંકશનનું છે. આ સ્ટેશન બિહારના પૂર્વ ચંપારણ જિલ્લામાં આવેલું છે. રક્સૌલથી નેપાળની સરહદ માત્ર થોડાક જ પગથિયાં દૂર છે. અહીંથી ટ્રેનમાં આવનારા મુસાફરો ઉતરીને પગપાળા નેપાળના પરસા શહેરમાં જઈ શકે છે. આ સ્ટેશન ભારત-નેપાળ વ્યાપાર અને યાત્રાનું મહત્વનું કેન્દ્ર છે. રક્સૌલ ભારતના સૌથી વ્યસ્ત સરહદી રેલવે સ્ટેશનોમાંનું એક છે. અહીં રોજ હજારો લોકો આવે-જાય છે.
ત્યારબાદ પશ્ચિમ બંગાળમાં આવેલું પેટ્રાપોલ રેલવે સ્ટેશન પણ આવું જ છે. આ સ્ટેશન ભારત-બાંગ્લાદેશ સરહદ પર આવેલું છે. પેટ્રાપોલથી બાંગ્લાદેશના બેનાપોલ શહેરમાં પગપાળા જઈ શકાય છે. આ માર્ગ ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે વેપાર માટે સૌથી મોટો જમીની વેપાર માર્ગ છે. અહીંથી દરરોજ ઘણા ભારે વાહનો પસાર થાય છે. આ સ્ટેશનની પણ પોતાની વિશેષતા છે.
આ ઉપરાંત, બિહારના જોગબની સ્ટેશનથી પણ નેપાળ જવાનું સરળ છે. જોગબની અને નેપાળના બિરાટનગર વચ્ચે પણ પગપાળા આવનજાવન થાય છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં જેડે અને સિંઘાબાદ જેવા સ્ટેશનો પણ બાંગ્લાદેશ સરહદ પર આવેલા છે. જોકે, મોટાભાગના પ્રવાસીઓ અને વેપારીઓ પેટ્રાપોલનો ઉપયોગ કરે છે.
આ સ્ટેશનો પર સરહદ પાર કરવા માટે યોગ્ય દસ્તાવેજો હોવા જરૂરી છે. ભારત અને નેપાળ વચ્ચે ખુલ્લી સરહદ હોવાથી નેપાળ જવા માટે પાસપોર્ટની જરૂર નથી, પરંતુ ઓળખનો પુરાવો રાખવો જરૂરી છે. બાંગ્લાદેશ જવા માટે પાસપોર્ટ અને વિઝા ફરજિયાત છે. સરહદ પર બીએસએફ અને કસ્ટમ વિભાગના અધિકારીઓ ચોવીસ કલાક ફરજ બજાવે છે. તેઓ દરેક વ્યક્તિના દસ્તાવેજ ચકાસે છે.
આ સ્ટેશનોનું ઐતિહાસિક મહત્વ પણ છે. સ્વતંત્રતા ચળવળ દરમિયાન રક્સૌલ સ્ટેશન સંઘર્ષનું કેન્દ્ર રહ્યું હતું. ૧૯૪૨ની ભારત છોડો ચળવળમાં અહીં ઘણી પ્રવૃત્તિઓ થઈ હતી. આ સ્ટેશનો દેશની સીમાની ઝલક દર્શાવે છે.
આ ઉપરાંત, આ સ્ટેશનો પ્રવાસની દૃષ્ટિએ પણ આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. પ્રવાસીઓ અહીં આવીને સરહદ પાર કરવાનો અનોખો અનુભવ મેળવે છે. ઘણા લોકો ફક્ત આ છેલ્લા સ્ટેશનને જોવા માટે જ આવે છે. સ્થાનિક લોકો માટે આ સ્ટેશનો તેમની જીવનરેખા છે.
આમ, ભારતનાં આ છેલ્લાં રેલવે સ્ટેશનો ભૌગોલિક સીમાઓ કરતાં વધુ છે. આ સ્ટેશનો બંને દેશો વચ્ચે સંબંધો, સંસ્કૃતિ અને અર્થતંત્રનો પુલ છે. અહીં ઊભા રહીને બે દેશોની એક સાથે ઝલક મળે છે. આ સિવાય, પગપાળા સરહદ પાર કરવાનો આનંદ બીજે ક્યાંય મળતો નથી. માટે, જો તમે ક્યારેય આ છેલ્લા સ્ટેશનોની મુલાકાતે જાઓ, તો સરહદ પાર કરવાનો આ અનુભવ ચોક્કસ યાદ રહેશે.