નવી દિલ્હી: હોર્મુઝની ખાડી પર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે ભારતે માર્ચથી ઓગસ્ટ 2026 દરમિયાન ક્રૂડ ઓઈલની આયાત પર અંદાજે 22.5 અબજ ડોલરનો વધારાનો ખર્ચ કરવો પડ્યો છે. સીઆરઈએ (ક્રૂડ રિસર્ચ ઈન્ટરનેશનલ એસોસિએશન) ના રિપોર્ટ અનુસાર, આ સમયગાળામાં ભારતે ચીન પછી સૌથી વધુ વધારાનો ખર્ચ કર્યો છે.
હોર્મુઝની ખાડી વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત તેલ માર્ગોમાંનો એક છે. ઈરાને આ માર્ગ પર નાકાબંધી જાહેર કરી છે, જ્યારે અમેરિકા ઈરાનની તેલ નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂકી રહ્યું છે. આ સંઘર્ષને કારણે ભારત સહિત ઘણા દેશોને સમુદ્ર માર્ગે તેલ, ગેસ અને અન્ય ઉત્પાદનોની આયાત કરવામાં ભારે મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. ભારત પોતાની મોટાભાગની ક્રૂડ ઓઈલ, એલપીજી અને એલએનજીની આયાત હોર્મુઝની ખાડી મારફતે કરે છે.
સીઆરઈએના રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે, અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના ઘર્ષણને કારણે માર્ચથી ઓગસ્ટ 2026 દરમિયાન ભારતે સમુદ્ર માર્ગે આવતા ક્રૂડ ઓઈલ, પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને એલએનજી માટે કુલ અંદાજે 22 અબજ ડોલર (લગભગ 1.8 લાખ કરોડ રૂપિયા) નો વધારાનો ખર્ચ કર્યો. આ પૈકી માત્ર ક્રૂડ ઓઈલની આયાતનો ચોખ્ખો વધારાનો ખર્ચ 20.5 અબજ ડોલર હતો. તમામ જીવાશ્મ ઈંધણોને ધ્યાનમાં લેતાં ભારતનો ચોખ્ખો વધારાનો ખર્ચ 14.4 અબજ ડોલર થયો છે, જે દેશના જીડીપીના લગભગ 0.38 ટકા જેટલો છે.
હોર્મુઝ સંકટથી વૈશ્વિક સ્તરે પણ તેલ આયાત ખર્ચમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. છ મહિનામાં દુનિયાના જીવાશ્મ ઈંધણ ખરીદદારોએ કુલ અંદાજે 330 અબજ ડોલરનો વધારાનો ખર્ચ કર્યો, જેમાં ક્રૂડ ઓઈલનો હિસ્સો 164.1 અબજ ડોલર, ડીઝલ અને ગેસોઈલનો 73.8 અબજ ડોલર, પેટ્રોલનો 35.7 અબજ ડોલર અને એલએનજીનો 38 અબજ ડોલર હતો. આ સમયગાળામાં બ્રેન્ટ ક્રૂડનો સરેરાશ ભાવ પ્રતિ બેરલ 93 ડોલર રહ્યો, જે જૂના બજાર અંદાજ કરતાં લગભગ 35 ટકા વધારે છે.
ભારત માટે એલપીજી આયાત પણ મોંઘી બની છે. માર્ચથી ઓગસ્ટ વચ્ચે ભારતે આયાત કરેલા એલપીજી માટે અંદાજે 29 ટકા વધુ કિંમત ચૂકવી છે, જોકે આ સમયગાળામાં એલપીજી આયાતનું પ્રમાણ લગભગ 26 ટકા ઘટ્યું છે. છ મહિનાનું એલપીજી આયાત બિલ લગભગ 4.7 અબજ ડોલર રહ્યું, જેમાંથી અંદાજે 1.1 અબજ ડોલર વધારાના ખર્ચને કારણે સરકાર અને કંપનીઓ પર દબાણ વધ્યું છે.
આ વધતા આયાત ખર્ચને કારણે ભારતમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ગેસના ભાવમાં વધારાનું જોખમ ઊભું થયું છે. સત્તાવાળાઓએ હજુ ભાવ વધારાની કોઈ જાહેરાત કરી નથી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઊંચા રહેવાથી ઘરેલુ બજારમાં પણ તેની અસર પડવાની શક્યતા નિષ્ણાતો વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. જો સંઘર્ષ લાંબો ચાલે તો આયાત ખર્ચમાં વધુ વૃદ્ધિ થઈ શકે છે, જે અર્થતંત્ર માટે ચિંતાનો વિષય છે.