નેપાળમાં તાજેતરમાં હિમશિખર તૂટી પડવાથી સર્જાયેલી હોનારત પછી ભારતમાં પણ આવી જ ઘટનાનો ભય વ્યક્ત કરવામાં આવી રહ્યો છે. હિમાચલ પ્રદેશમાં વૈજ્ઞાનિકોએ ૬૭ જોખમી હિમસરોવરો (ગ્લેશિયલ તળાવો) ઓળખી કાઢ્યા છે, જેમાંથી ચાર સરોવરો અત્યંત જોખમી છે અને તે ભારે તારાજી સર્જી શકે છે. રાજ્યના ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ વિભાગે આ ચારેય સરોવરો માટે અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ (આગોતરી ચેતવણી પ્રણાલી) લગાવવાનું કામ શરૂ કરી દીધું છે.
ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટના સ્પેશિયલ સેક્રેટરી પુષ્પેન્દ્ર રાણાએ જણાવ્યું કે, આ ચાર સરોવરો હિમાચલ પ્રદેશના કિન્નૌર અને લાહૌલ-સ્પિતિ જિલ્લામાં આવેલા છે. સેટેલાઈટ ઈમેજરી અને અન્ય વૈજ્ઞાનિક ડેટાના આધારે આ સરોવરોની ઓળખ કરવામાં આવી છે. આ સરોવરોનો વિસ્તાર ૧૦ હેક્ટરથી વધુ છે. સરકાર આ સરોવરો પર વિશેષ નજર રાખી રહી છે, જેથી હોનારતની સ્થિતિનું સમયસર આકલન કરી શકાય.
હિમસરોવરોનો ભય એટલા માટે વધી ગયો છે, કારણ કે આબોહવા પરિવર્તનને કારણે હિમનદીઓ ઝડપથી ઓગળી રહી છે. હિમનદીઓના ઓગળતા પાણીના સંચયથી આ તળાવોનું જળસ્તર સતત વધી રહ્યું છે. જો કોઈ કારણોસર હિમશિખર તૂટી પડે અથવા ભૂસ્ખલન થાય, તો તળાવનો પાણીનો ભરાવો અચાનક તૂટી પડી શકે છે, જેને 'ગ્લેશિયલ લેક આઉટબર્સ્ટ ફ્લડ' (GLOF) કહેવામાં આવે છે. આવા પૂરથી નીચેના વિસ્તારોમાં ભારે વિનાશ થઈ શકે છે.
નેપાળમાં હિમશિખર તૂટી પડવાથી ભોટેકોશી નદીમાં અચાનક આવેલા પૂરે કેટલાય ગામો સાથે સંપર્ક તૂટી ગયો હતો. આવી જ સ્થિતિ હિમાચલમાં પણ ઊભી થઈ શકે છે. વૈજ્ઞાનિકો સમગ્ર હિમાલય ક્ષેત્રમાં આવા જોખમી તળાવોની ઓળખ કરવામાં સક્રિય છે. ભારતના અન્ય હિમાલયી રાજ્યોમાં પણ આવા સર્વે હાથ ધરવામાં આવી રહ્યા છે.
દરમિયાન, હિમાચલ પ્રદેશના સોલન જિલ્લામાં રવિવારે જમીન ખસી પડવાને કારણે શિમલા-કાલકા નેરો ગેજ રેલવે ટ્રેક ધોવાઈ ગયો. આ ટ્રેક યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ છે. કોટી અને ગુમમાન સ્ટેશનો વચ્ચેનો આ ટ્રેક મૂશળધાર વરસાદના કારણે ધોવાઈ ગયો હતો. આ ઘટના બાદ ૧૦ ટ્રેનો રદ કરવામાં આવી હતી, જેમાં વિશ્વવિખ્યાત ટોય ટ્રેનનો પણ સમાવેશ થાય છે. ટ્રેક સમારકામ બાદ જ ટ્રેન સેવા ફરી શરૂ કરી શકાશે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, પર્યાવરણમાં થઈ રહેલા પરિવર્તનને કારણે હિમાલય ક્ષેત્રમાં આવી ઘટનાઓનું પ્રમાણ વધી શકે છે. સરકારે આ જોખમો સામે તૈયારી કરવા માટે અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ ઉપરાંત સ્થાનિક લોકોને જાગૃત કરવાના અભિયાનો પણ શરૂ કર્યા છે. અત્યારે ચાર સરોવરો માટે ચેતવણી પ્રણાલી લગાવવામાં આવી રહી છે, જે પછી અન્ય જોખમી સરોવરો માટે પણ આવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે.
હિમાચલ પ્રદેશ સરકારનું કહેવું છે કે, તે કોઈ પણ પ્રકારની કુદરતી આફતનો સામનો કરવા માટે સજ્જ છે. ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ટીમોને સતત તૈનાત રાખવામાં આવી છે અને રાહત કાર્ય માટે જરૂરી સાધનોની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી છે. જો કે, આવી ઘટનાઓમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે સમયસર ચેતવણી અને લોકોનું સલામત સ્થળે સ્થળાંતર, જેના માટે પ્રયાસો ચાલુ છે.