ગાંજો એટલે ભાંગનો છોડ. ઘણા લોકો માને છે કે ઘરે એક-બે ગાંજાના છોડ ઉગાડવા એ નાનો ગુનો છે, પણ શું ખરેખર એવું છે? શું ઘરે કુંડામાં ગાંજો ઉગાડવાથી 10 વર્ષની જેલ થઈ શકે? આ સવાલનો જવાબ જાણવા માટે આપણે ભારતના નાર્કોટિક ડ્રગ્સ એન્ડ સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટન્સિસ એક્ટ, 1985 (NDPS) ને સમજવું પડશે.
NDPS કાયદાની કલમ 20 ગાંજા અને તેના છોડ સાથે સંબંધિત ગુનાઓની સજા નક્કી કરે છે. આ કલમમાં બે ભાગ છે: (a) કોઈ પણ વ્યક્તિ ગાંજાનો છોડ ઉગાડે છે, અને (b) ગાંજાનું ઉત્પાદન, વેચાણ, ખરીદી, પરિવહન, વગેરે. કલમ 20(a) હેઠળ, જો કોઈ વ્યક્તિ કોઈ પણ જાતનો ગાંજાનો છોડ ઉગાડે તો તેને 10 વર્ષ સુધીની કેદ અને 1 લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.
અહીં નોંધવું જોઈએ કે કલમ 20(a) માં ગાંજાના છોડની સંખ્યા કે વજનનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી. એટલે કે, ઘરે માત્ર એક જ છોડ ઉગાડવો પણ આ ગુનાની શ્રેણીમાં આવે છે. ઘણા લોકો માને છે કે નાની માત્રામાં ગાંજો રાખવાથી માત્ર 1 વર્ષની સજા થાય છે, પરંતુ તે માત્ર કબજા માટે છે. છોડ ઉગાડવાની સજા અલગ છે.
જો કોઈ વ્યક્તિ ઘરે કુંડામાં ગાંજો ઉગાડે છે અને પકડાય છે, તો પોલીસ મુખ્યત્વે કલમ 20(a) હેઠળ કેસ નોંધશે. આ કેસમાં છોડની સંખ્યા અને તેનું વજન મહત્વનું નથી, કારણ કે કાયદો સ્પષ્ટ છે કે ગાંજાનો છોડ ઉગાડવો એ ગુનો છે. જો સાબિત થાય તો સજા 10 વર્ષ સુધી થઈ શકે છે.
ઘણી વખત અદાલતો ગુનાની ગંભીરતા ધ્યાનમાં લઈને ન્યાય કરે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાના ઉપયોગ માટે થોડા છોડ ઉગાડ્યા હોય, તો અદાલત નરમ સજા આપી શકે છે, પરંતુ NDPS કાયદામાં આવી છૂટ આપતી જોગવાઈ નથી. એટલે કે કાયદો સામાન્ય લોકો માટે સખત છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે ગાંજાના પાન અને ભાંગ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ નથી, કારણ કે NDPS કાયદામાં ગાંજાના છોડના ફૂલ અને રેઝિનનો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ પાનનો નહીં. જોકે, છોડ ઉગાડવો એ કોઈ પણ સંજોગોમાં ગુનો છે. આયુર્વેદિક દવાઓમાં ગાંજાના ઉપયોગ માટે લાયસન્સ મેળવવું પડે છે, અને તે પણ મર્યાદિત પ્રમાણમાં.
કાયદાની માહિતી ધરાવતા નિષ્ણાતો કહે છે કે ગાંજો એ હજુ પણ પ્રતિબંધિત દ્રવ્ય છે, જ્યાં સુધી સરકાર તેને કાયદેસર ન બનાવે ત્યાં સુધી તેની ખેતી ગુનો જ રહેશે. લોકોએ માનવું જોઈએ કે ઘરે ગાંજો ઉગાડવો એ જોખમી છે અને તેની સામે કડક કાયદાકીય કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
આ લેખ ફક્ત માહિતી આપવા માટે છે. કોઈ પણ કાનૂની સલાહ માટે વકીલની સલાહ લેવી જોઈએ. જે લોકો ગાંજાના છોડ ઉગાડતા પકડાય છે, તેમની સામે NDPS કાયદા હેઠળ ગંભીર કાર્યવાહી થાય છે.