દેશમાં E20 પેટ્રોલના કારણે જૂના વાહનોના એન્જિન અને માઇલેજ પર થઈ રહેલી માઠી અસરને લઈને વાહનચાલકોમાં ચિંતા વ્યાપક બની છે. સામાન્ય લોકોની ફરિયાદ છે કે E20 પેટ્રોલના કારણે તેમના વાહનોની માઇલેજ ઘટી ગઈ છે અને વારંવાર વાહન સર્વિસ કરાવવી પડે છે. કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન મંત્રી નિતિન ગડકરીએ પણ સંસદમાં સ્વીકાર્યું હતું કે E20 ફ્યુઅલના કારણે વાહનની ક્ષમતા મુજબ 2 થી 6 ટકા સુધી માઇલેજ ઘટી શકે છે. હવે, જનતાની વધતી નારાજગી વચ્ચે સરકાર જૂના વાહનો માટે અનુકૂળ ગણાતા E10 પેટ્રોલનો વિકલ્પ ફરીથી ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે ગંભીરતાથી વિચારણા કરી રહી છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય દેશની સરકારી તેલ કંપનીઓ – ઈન્ડિયન ઓઈલ (IOCL), ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) સાથે ચર્ચા કરી રહ્યું છે. જો આ યોજના સફળ રહેશે, તો XP95, Speed અને Power95 જેવા 'બ્રાન્ડેડ' અથવા પ્રીમિયમ ઓક્ટેન 95 ઇંધણમાં 20% ના બદલે માત્ર 10% એથેનોલ (E10) મિશ્રિત કરીને વેચવામાં આવી શકે છે. આનાથી અલગથી E10 માટે નવું સ્ટોરેજ કે ડિસ્પેન્સિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવાની જરૂર નહીં પડે, કારણ કે E20 થી પરેશાન લોકો હાલમાં આ પ્રીમિયમ પેટ્રોલ તરફ શિફ્ટ થઈ રહ્યા છે.
ભારતમાં એથેનોલ મિશ્રણ કાર્યક્રમની શરૂઆત 2001 માં પાઇલટ પ્રોજેક્ટ તરીકે થઈ હતી. 2006 માં E5 લાવવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે 2013-14 માં બ્લેન્ડિંગનું પ્રમાણ માત્ર 1.53% હતું, જે આજે વધીને 20% સુધી પહોંચી ગયું છે. નિતિન ગડકરી અનુસાર, E20 ફ્યુઅલથી ઉત્સર્જનમાં 30% સુધીનો ઘટાડો થાય છે અને રાઇડ ક્વોલિટી સારી રહે છે. જોકે, ગ્રાહકોના સંતોષ માટે ઓક્ટેન 95 ને E10 તરીકે રજૂ કરવું વ્યવહારુ છે કે નહીં તેની અત્યારે સમીક્ષા થઈ રહી છે.
હાલમાં દિલ્હીમાં સામાન્ય પેટ્રોલ 102 રૂપિયા પ્રતિ લીટર મળે છે, જ્યારે ઓક્ટેન 95 એટલે કે XP95 અને Speed જેવા પ્રીમિયમ પેટ્રોલનો ભાવ 110 થી 115 રૂપિયા પ્રતિ લીટરની આસપાસ છે. આ સિવાય લક્ઝરી કાર્સ માટે ઓક્ટેન 100 પણ ઉપલબ્ધ છે, જે 150 થી 170 રૂપિયા પ્રતિ લીટરે મળે છે અને તેમાં એથેનોલ હોતું નથી. જો સરકાર ઓક્ટેન 95 માં E10 મિશ્રણ મંજૂર કરશે, તો તેનાથી લાખો વાહનચાલકોને મોટી રાહત મળશે અને તેમના વાહનોનું એન્જિન પણ સુરક્ષિત રહેશે.
આ મુદ્દો એટલા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે E20 પેટ્રોલ અંગે ગ્રાહકોમાં મૂંઝવણ અને અસંતોષ વધી રહ્યો છે. ઘણા વાહનચાલકો જૂના વાહનોમાં E20 ભરવાનું ટાળી રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાક પ્રીમિયમ પેટ્રોલ તરફ વળી રહ્યા છે. સરકારનો આ નવો વિચાર એક સમાધાનકારી વિકલ્પ સાબિત થઈ શકે છે, જેનાથી વાહનની કામગીરી પર ઓછી અસર થશે અને પર્યાવરણને પણ ફાયદો થશે.
નિષ્ણાતો માને છે કે E10 મિશ્રણ ધરાવતું ઓક્ટેન 95 ઇંધણ જૂના વાહનો માટે સલામત છે, કારણ કે તેમાં એથેનોલનું પ્રમાણ ઓછું હોવાથી એન્જિનના કાટ અને રબરના ભાગોને નુકસાન થવાનું જોખમ ઘટે છે. આ ઉપરાંત, માઇલેજ પર પણ ઓછી અસર થાય છે. જો કે, આ યોજના અંગે ઔપચારિક નિર્ણય થવાનો બાકી છે, અને મંત્રાલય ટેકનિકલ અને આર્થિક પાસાંઓની તપાસ કરી રહ્યું છે.
સંદર્ભમાં, ભારત સરકારે આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાન હેઠળ ઇંધણમાં એથેનોલ મિશ્રણ વધારવાનો લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે. E20 ધોરણ 2025-26 સુધીમાં આખા દેશમાં લાગુ કરવાનો ઉદ્દેશ છે. પરંતુ જૂના વાહનોની મોટી સંખ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને, સરકારે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા તરીકે E10 ઉપલબ્ધ કરાવવાની શક્યતા પર વિચાર કરવો પડે છે. આ દિશામાં ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ ગ્રાહકો માટે રાહતની ખબર છે, પરંતુ તેના પર અંતિમ નિર્ણય અપેક્ષિત નથી.