ભારતમાં પેકેજ્ડ ખાદ્ય પદાર્થોનું વેચાણ વધી રહ્યું છે. આવા ખોરાકમાં ઘણીવાર વધુ પ્રમાણમાં ખાંડ, મીઠું અને સેચ્યુરેટેડ ફેટ હોય છે, જે સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ છે. ડાયાબિટીસ, મેદસ્વીપણું, હ્રદયરોગ જેવી બીમારીઓમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. આ જોખમોને ઓછા કરવા માટે ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક સત્તા મંડળ (FSSAI) એ એક નવી માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરી છે.
આ માર્ગદર્શિકા અનુસાર, ખાંડ, મીઠું કે સેચ્યુરેટેડ ફેટનું પ્રમાણ વધારે હોય તેવા દરેક પેકેજ્ડ ખાદ્ય ઉત્પાદન પર આગળના ભાગે લાલ રંગનું ષટ્કોણ નિશાન ફરજિયાત લગાવવામાં આવશે. આ નિશાન 'હાઈ ઇન શુગર', 'હાઈ ઇન સોડિયમ' અથવા 'હાઈ ઇન સેચ્યુરેટેડ ફેટ' જેવી ચેતવણી આપશે. ગ્રાહકને એક નજરમાં સમજાય જશે કે તે ઉત્પાદન તેમના સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે.
આ સંદર્ભમાં કેટલાક સવાલો અને તેમના જવાબ નીચે આપેલા છે:
સવાલ: આ નિયમ કયા ઉત્પાદનોને લાગુ થશે?
જવાબ: જે પેકેજ્ડ ખાદ્ય પદાર્થોમાં 100 ગ્રામ દીઠ ખાંડનું પ્રમાણ 10 ગ્રામથી વધુ, મીઠું 1 ગ્રામથી વધુ અથવા સેચ્યુરેટેડ ફેટ 5 ગ્રામથી વધુ હોય, તે તમામ ઉત્પાદનો પર આ લેબલ લાગશે. પીણાં માટે અલગ મર્યાદા રાખવામાં આવી શકે છે.
સવાલ: આ નિયમ ક્યારથી લાગુ થશે?
જવાબ: FSSAI એ આ માટેની દરખાસ્તને અંતિમ સ્વરૂપ આપી છે. તાજેતરમાં જ તેને જાહેર કરવામાં આવી છે. હવે તે અમલમાં આવવા માટેના તબક્કામાં છે. સંભવતઃ નવા નિયમ ટૂંક સમયમાં અમલમાં આવશે, પરંતુ ચોક્કસ તારીખ જાહેર થઈ નથી.
સવાલ: ગ્રાહકોને કેવો ફાયદો થશે?
જવાબ: આ લેબલની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે ગ્રાહકોને લાંબી યાદી વાંચવાની જરૂર રહેશે નહીં. ફક્ત લાલ રંગના નિશાનને જોઈને જ તેઓ હાનિકારક ઉત્પાદન ઓળખી શકશે. ખાસ કરીને ડાયાબિટીસ, બ્લડપ્રેશર અથવા હ્રદયરોગના દર્દીઓ માટે આ ખૂબ ઉપયોગી સાબિત થશે. આ ઉપરાંત સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવવા માગતા લોકોને પણ સરળતા રહેશે.
સવાલ: શું આ નિયમથી કંપનીઓ પર અસર પડશે?
જવાબ: ઘણી ખાદ્ય કંપનીઓએ આ નિયમનો વિરોધ કર્યો છે. તેમનો દાવો છે કે આનાથી તેમના વેચાણ પર નકારાત્મક અસર થશે. કેટલીક કંપનીઓએ એવી દલીલ કરી છે કે આ લેબલ ખાદ્ય ઉત્પાદનની ગુણવત્તા વિશે ખોટી છાપ ઊભી કરશે. જોકે સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતો માને છે કે આ નિયમ જરૂરી છે, કારણ કે હાલમાં ગ્રાહકો પેકેજિંગ પરની નાની અક્ષરે લખેલી માહિતી વાંચતા નથી.
સવાલ: આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આવો કોઈ નિયમ છે?
જવાબ: હા, ચિલી, મેક્સિકો, ઈક્વાડોર જેવા દેશોમાં પહેલેથી જ 'હાઈ ઇન' સાથેના લાલ લેબલ લાગુ છે. આ દેશોમાં આ નિયમ આવ્યા પછી ખાંડયુક્ત પીણાં અને જંક ફૂડના વપરાશમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. ભારત પણ તે દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.
નિષ્કર્ષમાં, આ નવો નિયમ ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્યને પ્રાથમિકતા આપે છે. જો કે સફળતા માટે શિક્ષણ અને જાગૃતિ પણ જરૂરી છે. લેબલ હોવું એટલે જ પૂરતું નથી; લોકોએ તે સમજીને પસંદગી કરવી પડશે. આ નિયમથી ભારતમાં બિન-સંચારી રોગો ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.