નવી દિલ્હી: હવે વધુ ખાંડ, તેલ અને મીઠું ધરાવતી ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ પર લાલ ષટ્કોણ (હેક્સાગોનલ) ચેતવણી લેબલ ફરજિયાત થવા જઈ રહ્યું છે. ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક સત્તા (FSSAI) દ્વારા આ નવો નિયમ લાગુ કરવા માટેની તૈયારીને અંતિમ તબક્કામાં છે. આ પગલાનો હેતુ ગ્રાહકોને બિનઆરોગ્યપ્રદ ખોરાકની ઓળખ કરવામાં સરળતા કરાવવાનો અને સ્થૂળતા, ડાયાબિટીસ જેવા રોગોને નિયંત્રિત કરવામાં મદદરૂપ થવાનો છે.
FSSAIના નવા નિયમ મુજબ, જે પેકેજ્ડ ખાદ્યપદાર્થોમાં સૂકા વજનના પ્રમાણે ખાંડ, સેચ્યુરેટેડ ફેટ (તેલ) અને મીઠાનું પ્રમાણ નિર્ધારિત મર્યાદાથી વધુ હશે, તેમના પેકેટ પર લાલ રંગનો ષટ્કોણ નિશાન લગાવવો પડશે. આ લેબલ પર સ્પષ્ટ શબ્દોમાં 'વધુ ખાંડ', 'વધુ તેલ', 'વધુ મીઠું' તેમ લખેલું હશે. આ ચેતવણી ગ્રાહકોને એક નજરમાં સમજાઈ જશે કે આ ઉત્પાદન સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક બની શકે છે.
આ નિયમ ચિલી, મેક્સિકો અને બ્રાઝિલ જેવા દેશોમાં અમલમાં છે, જ્યાં આવા ચેતવણી લેબલથી બિનઆરોગ્યપ્રદ ખોરાકના વપરાશમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. ભારતમાં પણ એફએસએસએઆઈ દ્વારા આ દિશામાં લાંબા સમયથી ચર્ચા ચાલતી હતી. હવે તેને કાયદેસર સ્વરૂપ આપવામાં આવી રહ્યું છે. નવા નિયમ હેઠળ પેકેજ્ડ ફૂડ અને બેવરેજીસના તમામ ઉત્પાદકો અને આયાતકારો માટે લેબલ લગાવવું ફરજિયાત રહેશે.
આ સંદર્ભમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન એ છે કે આ લેબલથી ગ્રાહકોને કેટલો ફાયદો થશે? નિષ્ણાતોના મતે, વર્તમાનમાં પેકેજ્ડ ખોરાક પર આપવામાં આવતી પોષક માહિતી જટિલ અને નાના અક્ષરોમાં હોય છે, જે સામાન્ય લોકો માટે સમજવી મુશ્કેલ છે. લાલ ષટ્કોણ નિશાનથી ગ્રાહકો બિનઆરોગ્યપ્રદ ઉત્પાદનને ઓળખી શકશે અને તંદુરસ્ત વિકલ્પો પસંદ કરી શકશે. ખાસ કરીને બાળકો અને યુવાનોમાં વધી રહેલી સ્થૂળતાની સમસ્યાને નિયંત્રિત કરવામાં આ પગલું અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે.
જો કે, કેટલાક ઉદ્યોગ જૂથો દ્વારા આ નિયમનો વિરોધ પણ થઈ રહ્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે ચેતવણી લેબલથી તેમના ઉત્પાદનોની છબી પર નકારાત્મક અસર પડશે અને વેપાર પર ખરાબ અસર થશે. પરંતુ સરકારનું માનવું છે કે લોકોનું સ્વાસ્થ્ય સર્વોપરી છે અને જાગૃત ગ્રાહકો જ સ્વસ્થ સમાજનો આધાર છે. આગામી દિવસોમાં આ નિયમના અમલીકરણ માટેની સમયમર્યાદા જાહેર કરવામાં આવશે.
સવાલ-જવાબ:
પ્રશ્ન: લાલ ષટ્કોણ લેબલ કયા ઉત્પાદનો પર લાગશે?
જવાબ: જે પેકેજ્ડ ખાદ્યપદાર્થોમાં વધુ પ્રમાણમાં ખાંડ, સેચ્યુરેટેડ ફેટ અથવા સોડિયમ (મીઠું) હોય તેવા તમામ ઉત્પાદનો પર આ લેબલ લાગશે. જેમ કે, મીઠાઈઓ, ચિપ્સ, પેકેજ્ડ સ્નેક્સ, શીત પીણાં, ફળોના રસ વગેરે.
પ્રશ્ન: કયા ઉત્પાદનોને આ નિયમમાંથી છૂટ મળશે?
જવાબ: તાજા ફળો, શાકભાજી, દૂધ જેવા કુદરતી રીતે મળતા ખાદ્યપદાર્થોને આ નિયમમાંથી બાકાત રાખવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, નાના ઉત્પાદકો માટે પણ અલગ નિયમો હોઈ શકે છે.
પ્રશ્ન: લેબલ પર શું લખેલું હશે?
જવાબ: લાલ ષટ્કોણની અંદર સ્પષ્ટ અક્ષરોમાં 'વધુ ખાંડ', 'વધુ તેલ' અથવા 'વધુ મીઠું' તેમ લખેલું હશે. જે તત્ત્વનું પ્રમાણ વધુ હશે તે દર્શાવવામાં આવશે.
પ્રશ્ન: શું આ નિયમથી ઉત્પાદનોના ભાવ પર અસર પડશે?
જવાબ: આ ફક્ત લેબલિંગનો નિયમ છે. તેનાથી ઉત્પાદન ખર્ચમાં ખાસ વધારો નહીં થાય. મોટે ભાગે ભાવ પર કોઈ સીધી અસર નહીં થાય.
આમ, આ નવો નિયમ ભારતમાં આરોગ્ય સુરક્ષા દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલો માનવામાં આવી રહ્યો છે. ગ્રાહકોને યોગ્ય માહિતી મળશે અને તેઓ વધુ સમજી-વિચારીને ખોરાક પસંદ કરી શકશે.