અલ નીનોની અસરને કારણે દેશના અનેક વિસ્તારોમાં દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, આ વર્ષે ચોમાસું સામાન્ય કરતાં નબળું રહ્યું છે, જેના કારણે ખરીફ પાકને વ્યાપક નુકસાન થયું છે અને પીવાના પાણીની તંગી ઊભી થઈ છે.
દેશના મધ્ય, પશ્ચિમ અને દક્ષિણ ભાગમાં આ સ્થિતિ વધુ ગંભીર છે. મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક, તેલંગાણા, આંધ્રપ્રદેશ, મધ્યપ્રદેશ અને ગુજરાતના કેટલાક ભાગોમાં દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે. ગુજરાતમાં સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છ વિસ્તાર સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત છે, જ્યાં વરસાદમાં 60 ટકા જેટલો ઘટાડો નોંધાયો છે.
નિષ્ણાતોના મતે, અલ નીનો એ પ્રશાંત મહાસાગરના સપાટીના તાપમાનમાં થતો ફેરફાર છે, જે ભારતમાં ચોમાસાની પેટર્નને અસર કરે છે. આ વર્ષે દરિયાની સપાટીના તાપમાનમાં વધારો થવાને કારણે મોસમી પવનો નબળા પડ્યા હતા, જેના પરિણામે વરસાદ સમયસર અને પૂરતો નથી પડ્યો. હવામાન વિભાગે પહેલેથી જ ચેતવણી આપી હતી કે અલ નીનોના કારણે ચોમાસું સામાન્ય કરતાં ઓછું રહી શકે છે.
દુષ્કાળની અસર ખેતી અને પશુપાલન પર પડી છે. ખરીફ પાક જેમ કે મકાઈ, સોયાબીન, કપાસ અને શેરડીનું ઉત્પાદન ઘટવાની સંભાવના છે. ઘણા વિસ્તારોમાં પશુઓ માટે ચારાની સમસ્યા સર્જાઈ છે. લોકોને પીવાના પાણી માટે દૂર જવું પડી રહ્યું છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પાણીની ટાંકીઓ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવી રહ્યું છે, પરંતુ માંગને પહોંચી વળવી મુશ્કેલ બની રહી છે.
કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોએ રાહત કામગીરી શરૂ કરી છે. દુષ્કાળગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ખેડૂતો માટે વળતરની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, રોજગારીની ખાતરી આપવા માટે મનરેગા હેઠળ કામ આપવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. જો કે, રાહતની ગતિ ધીમી છે અને ઘણા વિસ્તારોમાં લોકો હજુ પણ મૂળભૂત સુવિધાઓથી વંચિત છે.
હવામાન વિભાગનું કહેવું છે કે અલ નીનોની અસર આગામી થોડા મહિના સુધી ચાલુ રહેશે. ત્યાર બાદ લા નીનાની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, જે સામાન્ય રીતે સારા ચોમાસા માટે અનુકૂળ માનવામાં આવે છે. પરંતુ ત્યાં સુધી પાણીની બચત અને યોગ્ય વ્યવસ્થાપન જરૂરી છે.
નિષ્ણાતો ભારપૂર્વક કહે છે કે જળ સંરક્ષણ, ડ્રિપ ઇરિગેશન અને ઓછા પાણીમાં થતા પાકોની ખેતી અપનાવવાથી આ સ્થિતિનો સામનો કરી શકાય છે. લોકોએ પણ પાણીનો દુરુપયોગ ટાળવો જોઈએ. આ સંકટ સામે સામુદાયિક સહભાગિતા અને સરકારી પ્રયત્નોના સંયોજનની જરૂર છે, જેથી દુષ્કાળની અસર ઓછી કરી શકાય.