છોટા ઉદેપુર જિલ્લામાં એક સરકારી શાળાનું મકાન જર્જરીત હોવાને કારણે બાળકોને ભણવા માટે નજીકના મંદિરનો આશરો લેવો પડી રહ્યો છે. આ અંગેનો એક વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયો છે, જેમાં બાળકો જર્જરીત શાળા ભવનને બદલે મંદિરના ઓટલા પર બેસીને ભણતા જોવા મળે છે.
શાળાના મકાનની દિવાલોમાં તિરાડો પડી ગઈ છે અને છત પણ જર્જરીત થઈ ગઈ છે. વરસાદના સમયે છતમાંથી પાણી ટપકે છે, જેના કારણે બાળકોને ભણવામાં મુશ્કેલી થાય છે. આથી શિક્ષકો અને વાલીઓએ બાળકોની સલામતીને ધ્યાનમાં રાખીને તેમને પાસેના મંદિરમાં ભણાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.
આ વિસ્તાર આદિવાસી બહુલ વિસ્તાર છે. ગરીબી અને જાગૃતિના અભાવે બાળકોનું શિક્ષણ ઘણીવાર પ્રભાવિત થાય છે. શાળાના મકાનની સમસ્યા લાંબા સમયથી ચાલી આવે છે, પરંતુ સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા કોઈ કાયમી ઉપાય થયો નથી. આવી સ્થિતિમાં બાળકોને મંદિરમાં ભણવાની ફરજ પડી છે.
વીડિયોમાં જોવા મળે છે કે બાળકો જમીન પર ખાલી પાટલી પર બેઠા છે અને તેમની સામે પુસ્તકો ખુલ્લી છે. મંદિરનો વિસ્તાર શાંત છે, પરંતુ તેમ છતાં યોગ્ય શૈક્ષણિક વાતાવરણ નથી. બાળકોના ચહેરા પર અસ્વસ્થતા જોવા મળે છે.
આ મામલે સ્થાનિક વાલીઓએ જણાવ્યું કે, “અમારાં બાળકોને સલામત જગ્યાએ ભણવાનો અધિકાર છે. શાળાનું મકાન તૂટી પડવાની આરે છે, તેથી અમે મંદિરમાં ભણાવવાનું નક્કી કર્યું છે. અમે તંત્ર પાસે માંગ કરીએ છીએ કે જલદી નવું મકાન બાંધવામાં આવે અથવા હાલના મકાનનું સમારકામ કરવામાં આવે.”
આ અંગે જિલ્લા શિક્ષણ અધિકારીનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તેમણે કોઈ નિવેદન આપ્યું નથી. જો કે, સ્થાનિક વહીવટી તંત્ર દ્વારા આ મુદ્દાની ગંભીરતા સમજીને ટૂંક સમયમાં કાર્યવાહી કરવામાં આવશે, એવી અપેક્ષા વાલીઓએ વ્યક્ત કરી છે.
આ ઘટના ગુજરાતની શાળા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સ્થિતિ પર સવાલ ઉઠાવે છે. સરકાર દ્વારા સારી શાળાઓના નિર્માણની યોજનાઓ ચાલી રહી છે, પરંતુ દૂરના આદિવાસી વિસ્તારોમાં હજુ પણ આવી સમસ્યાઓ જોવા મળે છે. શિક્ષણનો અધિકાર અધિનિયમ મુજબ દરેક બાળકને સુરક્ષિત અને સારી ગુણવત્તાવાળી શાળામાં ભણવાનો અધિકાર છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા તેનાથી અલગ છે.
આ ઉપરાંત, નિષ્ણાતો માને છે કે શાળાના ભૌતિક વાતાવરણની અસર બાળકોના શિક્ષણ પર સીધી પડે છે. જર્જરીત ઇમારતમાં ભણવાથી બાળકોનું મન શિક્ષણમાં લાગતું નથી અને તેમની સલામતી પણ ખતરામાં રહે છે. આથી આ સમસ્યાનું સમાધાન તાત્કાલિક થવું જોઈએ.
આ ઘટના સાથે એ પણ જોડાયેલું છે કે છોટા ઉદેપુર જિલ્લો આદિવાસી બહુલ છે અને ત્યાં શાળાઓની સંખ્યા ઓછી છે. ઘણી જગ્યાએ શાળાઓમાં બેઠક ક્ષમતા ઓછી છે અને માળખાકીય સુવિધાઓનો અભાવ છે. આથી સરકારે આ વિસ્તારો પર વિશેષ ધ્યાન આપવાની જરૂર છે.
હાલમાં આ મંદિરમાં ભણતા બાળકોની સંખ્યા લગભગ ૫૦ જેટલી છે. શાળા સંચાલન સમિતિ દ્વારા આ બાબતે જિલ્લા પંચાયતના પ્રમુખને રજૂઆત કરવામાં આવી છે. જો કે, હજુ સુધી કોઈ નક્કર પગલાં લેવામાં આવ્યા નથી. વાલીઓએ આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા માટે અવાજ ઉઠાવ્યો છે, જેથી બાળકોને યોગ્ય વાતાવરણમાં ભણવા મળે.
આ વીડિયો વાયરલ થયા બાદ સ્થાનિક સ્વયંસેવી સંસ્થાઓએ પણ આ મુદ્દે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેઓએ જણાવ્યું કે, “આવી કોઈ પણ સ્થિતિ બાળ અધિકારોનું ઉલ્લંઘન છે. સરકારે તાત્કાલિક ધોરણે આ બાળકો માટે સલામત શાળા ભવન ઉપલબ્ધ કરાવવું જોઈએ.”
આ ઘટના બતાવે છે કે ભારતમાં હજુ પણ ઘણી જગ્યાએ શાળાઓની સ્થિતિ દયનીય છે. સરકાર દ્વારા ‘સ્માર્ટ સ્કૂલ’ અને ‘સ્વચ્છ શાળા’ જેવી યોજનાઓ ચાલી રહી છે, પરંતુ તેનો લાભ દૂરના વિસ્તારોના બાળકો સુધી પહોંચે તે જરૂરી છે. જો આવું ચાલુ રહેશે તો શિક્ષણના અધિકારનો હેતુ પૂરો થઈ શકશે નહીં.
આશા છે કે આ મામલે તંત્ર દ્વારા યોગ્ય પગલાં લેવામાં આવશે અને બાળકો ટૂંક સમયમાં પોતાની શાળામાં જ ભણી શકશે. ત્યાં સુધી મંદિરના સ્વયંસેવકો અને શિક્ષકો બાળકોને શિક્ષણ આપવાનું ચાલુ રાખશે.