બોમ્બે હાઈકોર્ટે મહારાષ્ટ્રના ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) ની કામગીરી પર સખત નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. હાઈકોર્ટે બે અલગ કેસોમાં FDA ની ઉતાવળિયા કાર્યવાહી અને કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોની અવગણના બદલ ઠપકો આપ્યો છે. ન્યાયાધીશોએ FDA ને પૂછ્યું, "શું તમે ભગવાન છો?" અને સ્પષ્ટ કર્યું કે કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન કર્યા વિના કોઈ પણ પગલું લઈ શકાય નહીં.
પહેલો મામલો મુંબઈ ક્રિકેટ એસોસિએશન (MCA) ના પાંચ ફૂડ આઉટલેટ્સ સાથે જોડાયેલો છે. ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ના રોજ FDA એ બાંદ્રા કુર્લા કોમ્પ્લેક્સ (BKC) માં આવેલા આ આઉટલેટ્સના લાઈસન્સ સસ્પેન્ડ કર્યા હતા. આ સામે હાઈકોર્ટમાં અરજી થઈ હતી. કાર્યકારી મુખ્ય ન્યાયાધીશ રવીન્દ્ર વી. ઘુગે અને ન્યાયાધીશ ગૌતમ એ. અંખાડની ખંડપીઠે FDA ની આ કાર્યવાહીને અપ્રમાણસર ગણાવી હતી.
કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, "સ્વચ્છતા જાળવવી જરૂરી છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે તરત જ લાઈસન્સ સસ્પેન્ડ કરી દેવું. મચ્છરને મારવા માટે તલવાર ન વાપરો. શું તમે ભગવાન છો? શું તમને લાગે છે કે તમે જે ઇચ્છો તે કરી શકો છો?" કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે નિયમનકારી સંસ્થાએ સુધારાને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ, નહીં કે વ્યવસાયોને બંધ કરવા મજબૂર કરવા. કોર્ટના આદેશ બાદ FDA એ નવી તપાસ કરી, જેમાં તમામ પાંચ આઉટલેટ્સ ગુણવત્તાની કસોટીમાં પાસ થયા. ત્યારબાદ FDA એ સસ્પેન્શનનો આદેશ પાછો ખેંચવાની ખાતરી આપી.
બીજો કેસ ફાર્માસ્યુટિકલ કંપની સિપ્લાનો છે. FDA એ પુણેના વાડકી સ્થિત સિપ્લાની ફેક્ટરીનું લાઈસન્સ ૨૭ ઓગસ્ટથી રદ કર્યું હતું. સિપ્લા વતી સીનિયર વકીલ આબાદ પોંડાએ હાઈકોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે FDA એ ૨૬ ઓગસ્ટના રોજ, જે જાહેર રજાનો દિવસ હતો, કંપનીને ઈમેઈલ કરીને બીજા જ દિવસે સુનાવણીમાં હાજર રહેવા કહ્યું હતું. કંપનીએ તારીખ ખસેડવા વિનંતી કરી હતી, છતાં FDA એ સાંભળ્યા વિના લાઈસન્સ રદ કરી દીધું.
હાઈકોર્ટે આ પગલાને કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું. કોર્ટે સવાલ ઉઠાવ્યો, "શું રજાના દિવસે ઈમેઈલ મોકલીને બીજા જ દિવસે જવાબ માંગવો એ ન્યાયી પ્રક્રિયા છે?" સિપ્લાના ઉત્પાદનોની સલામતી કે ગુણવત્તા અંગે કોઈ ફરિયાદ ન હોવા છતાં આ મનસ્વી કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.
કોર્ટ સમક્ષ FDA એ સ્વીકાર્યું કે લાઈસન્સ રદ કરવાનો આદેશ પાછો ખેંચી લેવામાં આવશે. કંપનીને નવી શો-કોઝ નોટિસ આપ્યા બાદ નિયમો પ્રમાણે આગળની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
આ બંને કેસમાં હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈ પણ સરકારી સંસ્થાને મનસ્વી રીતે કાર્યવાહી કરવાનો અધિકાર નથી. દરેક નિર્ણય કાયદા પ્રમાણે અને પક્ષકારોને સાંભળ્યા બાદ જ લેવો જોઈએ. કુદરતી ન્યાયનું પાલન એ સુશાસનનો આધાર છે.