રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ના સરસંઘચાલક મોહન ભાગવતે તાજેતરમાં અમેરિકાના ન્યૂયોર્ક શહેરમાં આવેલા ઈસ્કોન મંદિરની મુલાકાત લીધી હતી. આ દરમિયાન તેમણે વિધિવત પૂજા-અર્ચના કરી અને ત્યાં ઉપસ્થિત ભક્તોને સંબોધિત કર્યા હતા. ન્યૂયોર્ક સ્થિત ઈસ્કોન મંદિરમાં ભજન-કીર્તનનો માહોલ હતો, જેમાં ભાગવતનું આગમન થતાં ભક્તોએ ઉત્સાહભેર સ્વાગત કર્યું.
ભાગવતે પોતાના ઉદ્બોધનમાં કહ્યું કે આખી દુનિયા કૃષ્ણમય છે. તેમણે ભક્તોને અપીલ કરી કે જીવનથી ભાગવું ન જોઈએ, પરંતુ પોતાના કર્તવ્યોને પૂર્ણ કરવા જોઈએ. તેમણે ભગવાન કૃષ્ણના જીવનચરિત્ર અને ગીતાના ઉપદેશોનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે કૃષ્ણનો સંદેશ સંપૂર્ણ જીવન જીવવાનો છે. દુન્યવી જીવનમાંથી ભાગીને બેસી જવું નહીં, પણ સંઘર્ષનો સામનો કરીને સ્વધર્મ અને કર્તવ્યનું પાલન કરવું, એ જ સાચી ભક્તિ છે.
ઈસ્કોન, એટલે કે ઇન્ટરનેશનલ સોસાયટી ફોર કૃષ્ણ કોન્શિયસનેસ, ભગવાન કૃષ્ણની ભક્તિ માટે સમર્પિત એક વૈશ્વિક સંગઠન છે. તેની સ્થાપના 1966માં ભક્તિવેદાંત સ્વામી પ્રભુપાદે કરી હતી. આ સંગઠનનું મુખ્ય કેન્દ્ર વૃંદાવનમાં છે, પરંતુ તેની શાખાઓ દુનિયાભરમાં ફેલાયેલી છે. ન્યૂયોર્ક તેમનું ઐતિહાસિક સ્થળ પણ છે, કારણ કે ઈસ્કોનની સૌથી પહેલી મંદિરની સ્થાપના આ જ શહેરમાં થઈ હતી. આજે ઈસ્કોન દ્વારા દુનિયાભરમાં કૃષ્ણભક્તિનો પ્રચાર-પ્રસાર થાય છે.
મોહન ભાગવતની આ મુલાકાતને ધાર્મિક સંવાદ અને ભારતીય સંસ્કૃતિના પ્રસારના સંદર્ભમાં મહત્વની ગણવામાં આવે છે. તેઓ અમેરિકાના પ્રવાસે આવ્યા છે, જે દરમિયાન તેઓ વિવિધ ભારતીય સમુદાયના કાર્યક્રમોમાં ભાગ લઈ રહ્યા છે. ઈસ્કોન મંદિરે તેમણે મંત્રોચ્ચાર વચ્ચે આરતી કરી હતી અને ભગવાન કૃષ્ણની ઝાંખી કરી હતી. મંદિરના પદાધિકારીઓએ તેમને પુષ્પગુચ્છ આપીને સન્માનિત કર્યા અને કૃષ્ણ ભક્તિમાં તલ્લીન ભક્તોની વચ્ચે તેમનો ઉદ્બોધન યોજાયો.
ભાગવતે ગીતાના શ્લોકોનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું, 'કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે, મા ફલેષુ કદાચન' એટલે કે કર્મ પર જ મનુષ્યનો અધિકાર છે, ફળ પર નહીં. તેમણે ભક્તોને યાદ અપાવ્યું કે કૃષ્ણએ અર્જુનને યુદ્ધના મેદાનમાં જે ઉપદેશ આપ્યો હતો, તે આજે પણ દરેક વ્યક્તિ માટે પ્રેરણાસ્રોત છે. જીવનમાં આવતા પડકારોથી ભાગવું નહીં, પરંતુ તેનો સામનો કરીને પોતાના ધર્મનું પાલન કરવું, એ જ ભગવાન કૃષ્ણની શિક્ષા છે.
ભાગવતે વધુમાં કહ્યું કે કૃષ્ણ ભક્તિ માત્ર ધાર્મિક વિધિ નથી, પરંતુ સમાજને જોડવાનું માધ્યમ છે. આજે જ્યારે દુનિયા તણાવ અને અસ્થિરતા વચ્ચે જીવી રહી છે, ત્યારે કૃષ્ણના ઉપદેશો સમગ્ર માનવજાતને માર્ગદર્શન આપી શકે છે. તેમણે ભક્તોને પ્રોત્સાહિત કર્યા કે તેઓ પોતાના આધ્યાત્મિક જીવનની સાથે સામાજિક જવાબદારીઓને પણ ગંભીરતાથી નિભાવે. સાચી ભક્તિ માત્ર મંદિરમાં પૂજા કરવાથી નહીં, પરંતુ લોકોની સેવા અને રાષ્ટ્રહિતમાં પણ દેખાય છે તેમ તેમણે ઉમેર્યું.
આ પ્રસંગે સ્થાનિક ભારતીય સમુદાયના આગેવાનો અને મોટી સંખ્યામાં ભક્તો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. મંદિર પરિવાર દ્વારા આ મુલાકાતને ઐતિહાસિક ગણાવવામાં આવી છે. અમેરિકામાં રહેતા ભારતીયો માટે આ ઘટના ગૌરવભરી છે, કારણ કે RSS પ્રમુખનું પ્રત્યક્ષ આગમન અને આશીર્વાદ તેમના આધ્યાત્મિક જીવનને વેગ આપે છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે RSS પ્રમુખ ભાગવત સમયાંતરે દેશ-વિદેશમાં આધ્યાત્મિક અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોમાં ભાગ લેતા રહે છે. તેમનું આ ભાષણ ખાસ કરીને કૃષ્ણભક્તિ અને કર્તવ્યપરાયણતાના સંદર્ભમાં ચર્ચિત બન્યું છે. ભાગવતનો ભાર હંમેશા સનાતન ધર્મના પ્રચાર અને સમાજ સુધારણા પર રહેતો આવ્યો છે, જેનું પ્રતિબિંબ આ પ્રસંગે પણ જોવા મળ્યું.