આયુષ્માન ભારત પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (PM-JAY) હેઠળ લાભાર્થીઓને ગંભીર બિમારીઓ માટે મફત સારવારની ખાતરી આપવામાં આવે છે. છતાં, ઘણી વખત સમાચાર સામે આવે છે કે હોસ્પિટલો આયુષ્માન કાર્ડ હોવા છતાં દર્દીને સારવાર આપવાનો ઇન્કાર કરે છે. આવી સ્થિતિમાં દર્દી અથવા તેના પરિવારજનો માટે ફરિયાદ નોંધાવવાની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા જાણવી જરૂરી છે.
આયુષ્માન યોજના અંતર્ગત સરકારી તથા ખાનગી હોસ્પિટલોમાં દર્દીઓને મફત સારવાર આપવામાં આવે છે. આ યોજના હેઠળ દર વર્ષે દરેક પરિવારને પાંચ લાખ રૂપિયા સુધીની વીમા સુવિધા મળે છે. તેમ છતાં, જો કોઈ હોસ્પિટલ સારવાર ના પાડે, તો તે યોજનાના નિયમોનો ભંગ ગણાય છે. આવી ફરિયાદ માટે સૌથી સરળ અને અસરકારક રીત એ છે કે રાષ્ટ્રીય સ્તરે નાખવામાં આવેલી ઓનલાઇન વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરવો.
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે સૌપ્રથમ PM-JAYની અધિકૃત વેબસાઇટ meri.pmjay.gov.in પર જવું પડે છે. આ વેબસાઇટ પર 'કમ્પ્લેઇન્ટ રજિસ્ટ્રેશન' અથવા 'ફરિયાદ નોંધાવો' વિકલ્પ પસંદ કરવો. ત્યાં દર્દીની આયુષ્માન કાર્ડની વિગતો, યુઆઈડી કે મોબાઈલ નંબર નાખીને લોગિન કરવું પડે છે. જે દર્દીએ હોસ્પિટલમાં સારવાર માટે અરજી કરી હોય, તેની હોસ્પિટલનું નામ, સારવારની તારીખ અને ઇન્કાર કરવાનું કારણ ફરિયાદમાં સ્પષ્ટ રીતે જણાવવું જોઈએ.
ઓનલાઇન ફરિયાદ સિવાય ટોલ-ફ્રી નંબર 14555 પર પણ ફોન કરીને ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે. આ નંબર દેશભરમાં સક્રિય છે અને 24 કલાક સેવા આપે છે. ફોન પર ફરિયાદ કરતી વખતે આયુષ્માન કાર્ડ નંબર, દર્દીનું નામ, હોસ્પિટલનું નામ અને ઘટનાની વિગતો રાખવી જરૂરી છે. શક્ય હોય તો હોસ્પિટલે લેખિતમાં વિના પ્રમાણપત્ર અથવા તો કોઈ ડિસ્ચાર્જ સમરી જેવા દસ્તાવેજ પણ સાથે રાખવા જોઈએ, જેથી ફરિયાદ વધુ મજબૂત બને.
ફરિયાદ નોંધાવ્યા બાદ રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય સત્તા મંડળ (NHA) તથા રાજ્યના આરોગ્ય વિભાગના અધિકારીઓ તેની તપાસ કરે છે. નિયમો અનુસાર, હોસ્પિટલ સારવાર ઇન્કાર કરવા ઉપરાંત બિનજરૂરી પૈસા માંગે, અયોગ્ય વર્તન કરે અથવા ગુણવત્તાયુક્ત સારવાર ન આપે તો પણ ફરિયાદ કરી શકાય છે. હોસ્પિટલનો નિર્ણય ખોટો હોવાનું સાબિત થાય તો હોસ્પિટલ પર દંડ લાગી શકે છે અને તેને યોજનામાંથી બહાર પણ કરી શકાય છે.
સામાન્ય લોકોને આ પ્રક્રિયા જટિલ લાગી શકે છે, પરંતુ સરકારે આ માટે મિત્ર કે સંપર્ક કેન્દ્રો પણ શરૂ કર્યા છે. જે લોકો ઓનલાઇન ફરિયાદ ન કરી શકે તેઓ નજીકની આંગણવાડી કે અંગત કેન્દ્રમાં જઈને મદદ મેળવી શકે છે. તદુપરાંત, PM-JAY સહાયક કેન્દ્રમાં પણ ફરિયાદ નોંધાવવાની સુવિધા છે.
આયુષ્માન યોજના સરકારની મુખ્ય આરોગ્ય સેવા છે, જેનો હેતુ ગરીબ અને વંચિત પરિવારોને આર્થિક ભારથી મુક્તિ આપવાનો છે. હોસ્પિટલનો ઇન્કાર એ લાભાર્થીના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન છે. તેથી, દરેક નાગરિકે આ પ્રક્રિયાની જાણકારી રાખવી, અને જરૂર પડ્યે હકદારી માટે અવાજ ઉઠાવવો જોઈએ. વધુ વિગતો માટે કે મદદ માટે ટોલ-ફ્રી નંબર 14555 પર સંપર્ક કરી શકાય છે.