ઓસ્ટ્રેલિયામાં 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધ છતાં, 10થી 15 વર્ષની વયજૂથના બાળકોમાં સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગમાં ફરી વધારો થયો છે. પેરેન્ટલ કંટ્રોલ સોફ્ટવેર કંપની ક્યુસ્ટોડિયોના 25 ઓગસ્ટના અહેવાલમાં આ વાત સામે આવી છે.
ઓસ્ટ્રેલિયાએ ડિસેમ્બર મહિનામાં 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. આ નિર્ણયનો હેતુ બાળકોને ઓનલાઈન ગુંડાગીરી, હાનિકારક અલ્ગોરિધમ અને ગેરસમાચારોથી સુરક્ષિત રાખવાનો હતો. તેને દુનિયાનો સૌથી કડક સોશિયલ મીડિયા પ્રતિબંધ ગણવામાં આવે છે. આ કાયદા હેઠળ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સે 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોની એકાઉન્ટ ખોલવા પર પ્રતિબંધ મૂકવો ફરજિયાત બન્યો છે.
શરૂઆતમાં આ પ્રતિબંધની અસર દેખાઈ હતી અને બાળકોમાં સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો. જોકે, હવે નવા આંકડા દર્શાવે છે કે આ વયજૂથમાં ઉપયોગ ફરી પ્રતિબંધ પહેલાંના સ્તરે પહોંચી ગયો છે. ક્યુસ્ટોડિયોના અહેવાલ મુજબ, 13થી 15 વર્ષના 25.9 ટકા બાળકો હજુ પણ ટિકટોકનો ઉપયોગ કરે છે, જે પ્રતિબંધ પહેલાંના 26.9 ટકાની સરખામણીમાં માત્ર 1 ટકાનો ઘટાડો છે. આ જ રીતે, 10થી 12 વર્ષના બાળકોમાં ટિકટોકના ઉપયોગમાં માત્ર 0.06 ટકાનો જ ઘટાડો નોંધાયો છે. ઇન્સ્ટાગ્રામ અને સ્નેપચેટના ઉપયોગમાં પણ આવો જ નજીવો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
સાયબર સેફ્ટી નિષ્ણાતોના મતે, બાળકો VPN (વર્ચ્યુઅલ પ્રાઇવેટ નેટવર્ક)નો ઉપયોગ કરીને પોતાનો આઈપી એડ્રેસ છુપાવે છે અથવા પ્રોફાઇલમાં ખોટી ઉંમર દર્શાવે છે. આ ઉપરાંત, પ્રતિબંધમાંથી મુક્ત રહેલી મેસેજિંગ એપ વોટ્સએપનો ઉપયોગ પણ બાળકોમાં વધ્યો છે. તેનાથી તેઓ જૂથોમાં માહિતી શેર કરી શકે છે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર ઉંમર ચકાસણી કરવા માટેની સિસ્ટમ સરળતાથી યોગ્ય રીતે કામ કરતી નથી, જેનો લાભ બાળકો ઉઠાવી રહ્યા છે.
ઓસ્ટ્રેલિયન રિસર્ચર્સની એક ટીમે પોતાના સંશોધનમાં કહ્યું છે કે, સરકારના આ પ્રતિબંધથી બાળકો ખરેખર સોશિયલ મીડિયાથી દૂર રહ્યા છે તેવા નક્કર પુરાવા નથી. કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે આ પ્રતિબંધ બાળકોના રક્ષણ માટે યોગ્ય દિશામાંનું પગલું છે, પરંતુ તેનો અમલ કરવો પડકારજનક છે. ઘણા માતા-પિતાએ પણ આ પ્રતિબંધના સમર્થનમાં અવાજ ઉઠાવ્યો છે, પરંતુ કેટલાક તેને બિનઅસરકારક માને છે.
નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે માત્ર કાયદા પર આધાર રાખવાને બદલે બાળકોને ડિજિટલ સાક્ષરતા શીખવવા પર ભાર મૂકવો જોઈએ. સાથે જ, માતા-પિતાએ બાળકોની ઓનલાઈન પ્રવૃત્તિઓ પર ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. ટેક્નોલોજી કંપનીઓએ પણ ઉંમર ચકાસણી માટે વધુ સખત પગલાં લેવા જોઈએ.
ઓસ્ટ્રેલિયાનો આ પ્રયોગ બતાવે છે કે, ટેક્નોલોજીના યુગમાં બાળકોને ઓનલાઈન જોખમોથી બચાવવા માત્ર પ્રતિબંધ પૂરતો નથી. તેના માટે શિક્ષણ, જાગૃતિ અને સહિયારા પ્રયાસોની જરૂર છે.