અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (એએમસી)ની વિજિલન્સ વિભાગની કામગીરી સામે ગંભીર સવાલો ઉઠ્યા છે. આ વિભાગ સરકારી કર્મચારીઓ સામેની ગેરરીતિ, કૌભાંડ અને બેદરકારીની ફરિયાદોની તપાસ કરે છે. પરંતુ છેલ્લા છ વર્ષના આંકડા દર્શાવે છે કે મોટાભાગની ફરિયાદોનો કોઈ ગંભીર ઉકેલ લાવવામાં આવ્યો નથી.
વર્ષ 2021થી 2026 દરમિયાન વિજિલન્સ વિભાગમાં કુલ 2,578 ફરિયાદો નોંધાઈ છે. તેમાંથી માત્ર 298 અધિકારીઓ-કર્મચારીઓ સામે વિભાગીય કાર્યવાહી થઈ છે. 373 કેસ હજુ પેન્ડિંગ છે, જ્યારે 1,907 કેસ પુરાવાના અભાવે બંધ કરી દેવાયા છે. એટલે કે 74 ટકાથી વધુ કેસ નિરાધાર હોવાનું જણાવાયું છે.
જે કાર્યવાહી થઈ તેમાં પણ મોટાભાગની હળવી નીવડી છે. 145 કર્મચારીઓના ઇજાફા ચોક્કસ સમય માટે અટકાવવામાં આવ્યા હતા. 73 કર્મચારીઓને દંડ કરવામાં આવ્યો હતો. 60ને નોટિસ આપવામાં આવી હતી. એકના પેન્શનમાં ઘટાડો કરાયો હતો. માત્ર 19 કર્મચારીઓને તેમના હોદ્દા પરથી હટાવવામાં આવ્યા છે, જે કુલ કાર્યવાહીના 6.4 ટકા છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે ગંભીર ગેરરીતિમાં પણ કડક પગલાં લેવામાં આવતા નથી.
કેટલાક હાઇ-પ્રોફાઇલ કેસોમાં વિજિલન્સનું વલણ વધુ ચિંતાજનક છે. હાટકેશ્વર બ્રિજ કેસમાં આઠ કર્મચારીઓ સામે આરોપો હતા, પરંતુ એક કર્મચારીનું મૃત્યુ થતાં બાકીના સાત સામે છેલ્લા ચાર વર્ષથી માત્ર ખાતાકીય તપાસ ચાલી રહી છે. આ બ્રિજના બાંધકામ અને જાળવણીમાં બેદરકારીના આરોપોની ગંભીરતા જોતાં તપાસની ધીમી ગતિ સમજી શકાય તેમ નથી.
બિટુમીન રોડ કૌભાંડ (2014-17)માં 450 કરોડ રૂપિયાના રોડ કામોમાં હલકી ગુણવત્તાના બિટુમીન વપરાશની ફરિયાદ હતી. તપાસમાં 110 કર્મચારીઓ પાસેથી 1.19 કરોડ રૂપિયાનો દંડ વસૂલવામાં આવ્યો હતો. જોકે, વર્ષ 2025માં તપાસ પૂર્ણ ન થતાં તમામ 110 કર્મચારીઓને ક્લીનચીટ આપી દેવામાં આવી. આ પગલું કેવી રીતે લેવાયું તે અંગે પારદર્શિતાનો અભાવ છે.
શહેરના 200 પમ્પિંગ સ્ટેશનો પર નિમણૂક કરેલા સ્ટાફની સંખ્યા કોન્ટ્રાક્ટ કરતાં ઓછી હોવાનું પ્રાથમિક તપાસમાં મળી આવ્યું છે. 40 સ્ટેશનો પર આ સમસ્યા જોવા મળતાં કમિશનરે વિસ્તૃત તપાસના આદેશ આપ્યા છે, જે હજુ અધૂરી છે. આવી બેદરકારીથી શહેરને આવશ્યક સેવાઓ પર અસર પડે છે.
આ ઉપરાંત, VS હોસ્પિટલમાં વર્ષ 2021થી 2025 દરમિયાન 58 લોકો પર ગેરકાયદે ક્લિનિકલ ટ્રાયલ કરવામાં આવ્યાના ગંભીર આરોપો હતા. પાંચ અધિકારીઓની સમિતિએ તપાસ કરતાં કહ્યું કે તે માત્ર અનુશાસનહીનતાનો મામલો છે. આ ભલામણ બાદ મામલો ઠંડો પડી ગયો.
આવા સંજોગોમાં નાગરિકોમાં એવી ધારણા મજબૂત થાય છે કે વિજિલન્સ વિભાગ પારદર્શક રીતે કામ નથી કરતું. ગંભીર આરોપોમાં પણ નરમાઈ બતાવવામાં આવે છે. સંસ્થાકીય શિસ્ત જાળવવા અને અસરકારક તપાસ માટે આ વિભાગની કાર્યપદ્ધતિમાં સુધારાની જરૂર છે.
અમદાવાદ જેવા મહાનગરમાં મ્યુનિસિપલ સેવાઓની ગુણવત્તા સુનિશ્ચિત કરવા વિજિલન્સની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ છે. હાલના આંકડાઓ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ફરિયાદોની સંખ્યા ઘણી વધારે છે, પરંતુ પરિણામ ખૂબ જ ઓછું આવે છે. આ મુદ્દે ઉચ્ચ અધિકારીઓએ ધ્યાન આપવું પડશે.