અમદાવાદમાં ડુંગળીના છૂટક ભાવ હાલ 70થી 80 રૂપિયા પ્રતિ કિલો સુધી પહોંચી ગયા છે. સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ માર્કેટમાં ડુંગળીની દૈનિક આવકમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. બજાર સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અગાઉ યાર્ડમાં દરરોજ 55થી 60 ગાડી ડુંગળી આવતી હતી, જે હવે ઘટીને 38થી 40 ગાડી રહી ગઈ છે.
અમદાવાદનું સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ માર્કેટ શહેરનું સૌથી મોટું જથ્થાબંધ શાકભાજી બજાર છે. અહીં થતી આવક સમગ્ર શહેરમાં ડુંગળીના છૂટક ભાવ નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. સામાન્ય રીતે આ બજારમાં ડુંગળીની વાર્ષિક સરેરાશ દૈનિક આવક 600થી 700 ટન હોય છે. હાલ તે ઘટીને 400થી 450 ટન થઈ ગઈ છે. એટલે કે, આવકમાં આશરે 200 ટનનો ઘટાડો થયો છે. બજારમાં વપરાશ અને માંગની સામે આવક ઘટવાને કારણે ભાવમાં વધારો થયો છે.
હાલમાં જથ્થાબંધ બજારમાં ડુંગળીનો ભાવ 48થી 50 રૂપિયા પ્રતિ કિલો છે. છૂટક બજારમાં તેની સીધી અસર જોવા મળી રહી છે. અમદાવાદમાં મોટાભાગની ડુંગળી મહારાષ્ટ્રના નાસિકમાંથી આવે છે. લગભગ 85થી 90 ટકા ડુંગળી નાસિકથી મંગાવવામાં આવે છે. આ સિવાય મધ્યપ્રદેશમાંથી 10થી 12 ટકા અને સ્થાનિક બજારમાંથી 2થી 3 ટકા આવક થાય છે. નાસિક એ ભારતના મુખ્ય ડુંગળી ઉત્પાદક વિસ્તારોમાંનો એક છે. ત્યાંના હવામાન અને પાકની સ્થિતિની સીધી અસર દેશભરના બજારો પર પડે છે.
કૃષિ નિષ્ણાતો અને વેપારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ડુંગળીના પુરવઠામાં ઘટાડા પાછળ ઘણા કારણો છે. ગત સિઝનમાં પાક લણણી પછી વરસાદ વરસતા 10થી 15 ટકા પાક બગડ્યો હતો. જૂના સ્ટોકમાં વરસાદી વાતાવરણને કારણે ભેજ લાગી ગયો, જેથી તે લાંબા સમય સુધી સંગ્રહ કરી શકાયો નહીં. આ ઉપરાંત, સતત અને અનિયમિત વરસાદને કારણે નવી ડુંગળીનું વાવેતર મોડું થયું. કેટલાક વેપારીઓએ ભાવ વધવાની અપેક્ષાએ જૂનો સ્ટોક બજારમાં મૂક્યો નથી, જેના કારણે બજારમાં પુરવઠો વધુ ઘટ્યો છે. આ તમામ પરિબળોને કારણે પુરવઠા અને માંગનું સંતુલન બગડ્યું છે.
કૃષિ બજારના નિષ્ણાતો માને છે કે આગામી બે મહિના સુધી ડુંગળીના ભાવમાં રાહત મળવાની શક્યતા નથી. ચોમાસાની સિઝનમાં થયેલું વાવેતર દિવાળી સુધીમાં પાક તૈયાર થઈને બજારમાં આવશે. તે પહેલાં નવી ડુંગળી ઉપલબ્ધ નહીં થાય, એટલે ભાવ વધેલા જ રહેશે. જો મહારાષ્ટ્રમાંથી આવક વધુ ઘટશે, તો ભાવમાં ફરી વધારો થઈ શકે છે. હાલમાં બજારમાં કોઈ મોટો જથ્થો ન હોવાથી ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો આવી શકે છે. આથી ગ્રાહકોને આગામી સમયમાં વધુ ખર્ચનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
ડુંગળી ભારતીય રસોડાનું અભિન્ન અંગ છે. દરેક ઘરમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે. ભાવ વધવાથી ગ્રાહકોના દૈનિક ખર્ચમાં વધારો થાય છે. અમદાવાદ જેવા મોટા શહેરમાં આ અસર વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. મધ્યમ વર્ગ અને ઓછી આવક ધરાવતા પરિવારો પર તેની સૌથી વધુ અસર પડે છે. શાકભાજીના વેપારીઓ, રેસ્ટોરાં અને ઢાબાઓ પણ આ વધારાની અસર ઝીલી રહ્યા છે. તેઓ ભાવ વધારાને કારણે ગ્રાહકો પાસેથી વધુ વસૂલ કરે છે અથવા ઓછી માત્રામાં ડુંગળીનો ઉપયોગ કરે છે.
ભારત અને ગુજરાત સરકાર ડુંગળીના ભાવ નિયંત્રણ માટે સામાન્ય રીતે અનામત સ્ટોક ખરીદી, આયાત અને સ્ટોક મર્યાદા જેવા પગલાં લે છે. જોકે, હાલમાં આવા કોઈ પગલાંની જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. બજારના નિષ્ણાતોના મતે, જો ભાવમાં વધુ વધારો થાય તો સરકારને દરમિયાનગીરી કરવી પડી શકે છે. પરંતુ અત્યાર સુધી કોઈ સત્તાવાર નિર્ણય લેવાયો નથી.
આગામી દિવસોમાં બજારની સ્થિતિ પર નજર રાખવી પડશે. વેપારીઓ અને કૃષિ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, નવી ડુંગળી બજારમાં આવ્યા પછી જ ભાવમાં સ્થિરતા આવી શકે છે. ત્યાં સુધી ગ્રાહકોને ઊંચા ભાવ સહન કરવા પડશે. હાલના સંજોગોમાં ડુંગળીના ભાવમાં ઘટાડો થવાના કોઈ સંકેત નથી.