નવી દિલ્હી: સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંસ્થા (ડીઆરડીઓ) દ્વારા એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. સરકારે મંજૂરી આપી છે કે હવે ખાનગી કંપનીઓ આકાશ અને અસ્ત્ર જેવી સ્વદેશી મિસાઇલોનું ઉત્પાદન કરી શકશે. આ નિર્ણય સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સ્વનિર્ભરતા અને ખાનગી ભાગીદારી તરફનો મોટો પગલો માનવામાં આવે છે.
ડીઆરડીઓ દ્વારા આ નિર્ણય એવા સમયે લેવામાં આવ્યો છે જ્યારે ભારત સરકાર સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભર બનવા પર ભાર આપી રહી છે. અત્યાર સુધી આ મિસાઇલોનું ઉત્પાદન મુખ્યત્વે સરકારી ક્ષેત્રની કંપનીઓ અને ડીઆરડીઓ દ્વારા જ કરવામાં આવતું હતું. હવે ખાનગી ક્ષેત્રને પણ આ તક આપવામાં આવી છે, જેનાથી ઉત્પાદનમાં વધારો થવાની અને તકનીકી વિકાસને વેગ મળવાની અપેક્ષા છે.
આકાશ મિસાઇલ પ્રણાલી ભારતની સ્વદેશી સપાટી-થી-હવામાં માર કરી શકે તેવી મિસાઇલ છે, જે 30 કિલોમીટર સુધીના લક્ષ્યાંકોને ભેદી શકે છે. અસ્ત્ર મિસાઇલ હવા-થી-હવામાં માર કરી શકે તેવી અત્યાધુનિક મિસાઇલ છે, જે લડાકુ વિમાનોમાં સજ્જ કરવામાં આવે છે. બંને મિસાઇલો ભારતના સંરક્ષણ શસ્ત્રાગાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
સંરક્ષણ મંત્રાલયના અધિકારીઓ અનુસાર, આ પગલાથી ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં સ્પર્ધા વધશે અને કિંમતોમાં ઘટાડો થશે. તેનાથી ભારતની સંરક્ષણ નિકાસને પણ પ્રોત્સાહન મળવાની શક્યતા છે. ખાનગી કંપનીઓ પાસે નવી તકનીક અને કાર્યક્ષમ ઉત્પાદન ક્ષમતા છે, જેનો લાભ કાર્યક્રમને મળશે.
આ નિર્ણય ભારત સરકારની 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' પહેલ સાથે સુસંગત છે. સરકારે સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ખાનગી રોકાણને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે ઘણા પગલા લીધા છે. આ વર્ષે સરકારે સંરક્ષણ સાધનોની ખરીદીમાં સ્વદેશી કંપનીઓને પ્રાધાન્ય આપવાની નીતિ પણ જાહેર કરી છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે આ ઐતિહાસિક નિર્ણયથી સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સ્વદેશીકરણને બળ મળશે. ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારીથી માત્ર ઉત્પાદન ક્ષમતા જ નહીં, પરંતુ સંશોધન અને વિકાસમાં પણ નવી શક્યતાઓ ખૂલશે. ભારત હાલમાં વિશ્વના સૌથી મોટા સંરક્ષણ સાધનો આયાતકર્તાઓમાંનું એક છે, અને આ પગલાથી આયાતમાં ઘટાડો થઇ શકે છે.
અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે ડીઆરડીઓ દ્વારા અગાઉ પણ ઘણી ટેકનોલોજી ખાનગી કંપનીઓને ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી છે. પરંતુ આ પ્રથમ વખત છે જ્યારે આખી મિસાઇલ પ્રણાલીનું ઉત્પાદન ખાનગી કંપનીઓને સોંપવામાં આવ્યું છે. આ નિર્ણયથી સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ખાનગી ક્ષેત્રની ભૂમિકા વધશે તેવું માનવામાં આવે છે.
ભારતનું સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષેત્ર ઝડપથી વિકાસ કરી રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારત સરકારે સંરક્ષણ ઉત્પાદન માટે અનેક નીતિઓ ઘડી છે અને ખાનગી ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. હવે ખાનગી કંપનીઓ મિસાઇલ ઉત્પાદનની આ નવી પ્રક્રિયામાં ભાગ લઈ શકશે, જેનાથી ભારતની સંરક્ષણ ક્ષમતા વધુ મજબૂત બનશે.
સરકારે આ માટે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા પણ જાહેર કરી છે, જેમાં ખાનગી કંપનીઓએ ડીઆરડીઓ સાથે ભાગીદારીમાં કામ કરવું પડશે. ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં ગુણવત્તા અને સુરક્ષા ધોરણોનું કડક પાલન કરવું ફરજિયાત રહેશે. આગામી સમયમાં વધુ મિસાઇલ પ્રણાલીઓને પણ આ યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવી શકે છે.