ભારતમાં આધાર કાર્ડ વિના ઘણી મહત્વની સેવાઓ મેળવવી મુશ્કેલ બની ગઈ છે. શાળા પ્રવેશ, સરકારી યોજનાઓ, બેંક ખાતા, સિમ કાર્ડ, પાસપોર્ટ વગેરે માટે આધાર જરૂરી છે. પરંતુ બાળકોના આધાર કાર્ડ અંગે ઘણા માતા-પિતા જાણતા નથી કે તેમાં સમયાંતરે અપડેટ કરાવવું પડે છે.
યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (UIDAI) ના નિયમો અનુસાર, બાળકના આધાર કાર્ડમાં બે તબક્કે ફરજિયાત બાયોમેટ્રિક અપડેટ થાય છે. પહેલું અપડેટ બાળક જ્યારે 5 વર્ષનું થાય ત્યારે અને બીજું અપડેટ 15 વર્ષની ઉંમરે કરાવવું આવશ્યક છે. આ અપડેટમાં બાળકના ચહેરાનો ફોટો, આંગળીના નિશાન અને આંખની કિકિયારી (આઇરિસ) સહિતની બાયોમેટ્રિક માહિતી લેવામાં આવે છે.
આ નિયમ શા માટે છે? 5 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોના આધારમાં માત્ર દેખીતી માહિતી અને ફોટો હોય છે. તેમના આંગળીના નિશાન અને આંખની કિકિયારી ન હોવાથી, ઉંમર વધતાં તેમની ઓળખ સાબિત કરવી મુશ્કેલ બને છે. તેથી 5 વર્ષની ઉંમરે તેમની બાયોમેટ્રિક માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવે છે. એ જ રીતે, 15 વર્ષની ઉંમરે શારીરિક ફેરફારો થવાથી આંગળીના નિશાન અને ચહેરામાં પરિવર્તન આવે છે, તેથી ફરી અપડેટ કરાવવું પડે છે. આ બંને તબક્કાનું અપડેટ મફત છે.
અપડેટ કરાવવાની પ્રક્રિયા સરળ છે. માતા-પિતાએ બાળક સાથે નજીકના આધાર સેવા કેન્દ્ર પર જવું પડશે. UIDAIની સત્તાવાર વેબસાઇટ uidai.gov.in પર જઈને અથવા આધાર મોબાઇલ એપ દ્વારા અપોઇન્ટમેન્ટ લઈ શકાય છે. કેન્દ્ર પર બાળકનો જન્મ પ્રમાણપત્ર, શાળાનું પ્રમાણપત્ર અથવા અન્ય કોઈ સરકારી દસ્તાવેજ ઓળખ પુરાવા તરીકે સાથે રાખવો જોઈએ. ત્યાં બાળકનાં બાયોમેટ્રિક, ફોટો અને અન્ય જરૂરી માહિતી લેવામાં આવશે.
જો બાળકનું આધાર સમયસર અપડેટ ન કરાવવામાં આવે, તો આધાર નંબર કામ કરવાનું બંધ નથી કરતો, પરંતુ ઓથેન્ટિકેશન સમયે બાયોમેટ્રિક મેળ ન ખાતા સેવાઓ મેળવવામાં મુશ્કેલી પડે છે. ઉદાહરણ તરીકે, શાળામાં હાજરી, પરીક્ષા ફોર્મ ભરવા, શિષ્યવૃત્તિ, રાશન કાર્ડ, આરોગ્ય સેવાઓ વગેરેમાં સમસ્યા આવી શકે છે. કેટલીક જગ્યાએ આધાર લિંક કરેલી યોજનાઓનો લાભ લેવામાં પણ અવરોધ ઊભો થઈ શકે છે.
ઘણા માતા-પિતા બાળકનું આધાર બનાવ્યા પછી આ નિયમો ભૂલી જાય છે. UIDAI સમયાંતરે SMS અને પત્ર દ્વારા યાદ અપાવે છે, પરંતુ ઘણા લોકો તેને ગંભીરતાથી લેતા નથી. આવી બેદરકારી બાળકના ભવિષ્ય માટે મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે. તેથી દરેક માતા-પિતાએ પોતાના બાળકના જન્મની તારીખ યાદ રાખીને, 5 અને 15 વર્ષની ઉંમર પૂરી થાય એ પહેલા અપડેટ કરાવવું શ્રેષ્ઠ રહેશે.
ઉલ્લેખનીય છે કે આ અપડેટ પ્રક્રિયા વિના મૂલ્યે છે. જો કોઈ કેન્દ્ર શુલ્ક માંગે તો તે સામાન્ય નથી. UIDAI દ્વારા આ સેવા માટે સગીરો પાસેથી કોઈ ફી લેવામાં આવતી નથી. તેથી માતા-પિતાએ જાગૃત રહેવું જોઈએ.
નિષ્કર્ષમાં, બાળકોના આધાર કાર્ડનું સમયાંતરે અપડેટ કરાવવું એ તેમની ડિજિટલ ઓળખ મજબૂત કરવા માટે જરૂરી છે. ટેકનોલોજીના આ યુગમાં આધાર અપડેટ એક ક્લિક જેટલું સરળ બનાવવામાં આવ્યું છે. માતા-પિતાએ તેને અવગણવાને બદલે સમયસર આ કાર્ય નિપટાવવું જોઈએ. વધુ માહિતી માટે સત્તાવાર વેબસાઇટની મુલાકાત લઈ શકાય છે.