કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધી અને પાર્ટી અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને પત્ર લખીને જાતિ ગણતરીના પ્રશ્નોમાં ફેરફાર કરવાની માગ કરી છે. પત્રમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે હાલના પ્રશ્નોમાં 'પછાત વર્ગ' શબ્દનો સમાવેશ નથી, જેને સુધારવો જોઈએ. સાથે જ બિહાર અને તેલંગાણામાં અપનાવવામાં આવેલી પ્રક્રિયા જેવી જ પ્રક્રિયા આખા દેશમાં અપનાવવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
કોંગ્રેસના બંને વરિષ્ઠ નેતાઓએ વડાપ્રધાનને લખેલા આ પત્રમાં જણાવ્યું છે કે દેશમાં સામાજિક ન્યાય સુનિશ્ચિત કરવા માટે વ્યાપક જાતિ ગણતરી અત્યંત જરૂરી છે. તેમના મતે, જાતિ આધારિત ચોક્કસ આંકડા વગર પછાત વર્ગો માટે નીતિઓ ઘડવી અને તેનો અમલ કરવો શક્ય નથી. પત્રમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે વર્તમાન જનગણતરીના પ્રશ્નપત્રમાં જાતિ અંગે પૂછવામાં આવતા પ્રશ્નો અપૂર્ણ છે, જેના કારણે વાસ્તવિક ચિત્ર સામે આવતું નથી.
આ પત્ર એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે દેશમાં જાતિ ગણતરીની માગને લઈને રાજકીય હલચલ વધી છે. અનેક વિપક્ષી પક્ષો લાંબા સમયથી આ માગ કરી રહ્યા છે. બિહાર સરકારે પોતાના રાજ્યમાં અલગથી જાતિ સર્વે કરાવ્યો હતો, જ્યારે તેલંગાણામાં પણ આ દિશામાં પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. કોંગ્રેસે પોતાના ચૂંટણી લાભોમાં પણ દેશવ્યાપી જાતિ ગણતરી કરાવવાનું વચન આપ્યું છે.
રાહુલ ગાંધી અને મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ પોતાના પત્રમાં બિહાર અને તેલંગાણાના ઉદાહરણ આપ્યા છે. બિહારમાં કરાયેલા સર્વેમાં વિવિધ જાતિઓ અને પછાત વર્ગોની વસ્તી અંગે વિગતવાર માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવી હતી. તેલંગાણામાં પણ આવી જ રીતે સામાજિક, આર્થિક અને શૈક્ષણિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવ્યો છે. કોંગ્રેસ નેતાઓએ સૂચન કર્યું છે કે આ જ પ્રક્રિયાને રાષ્ટ્રીય સ્તરે અપનાવવામાં આવે.
રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે, આ પત્ર વિપક્ષની સામાજિક ન્યાયની એજેન્ડાને આગળ ધપાવવાનો એક પ્રયાસ છે. કોંગ્રેસ અને અન્ય વિપક્ષી પક્ષો દ્વારા જાતિ ગણતરીને લઈને લાડુ અને અન્ય પછાત વર્ગોના ઉત્થાન માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ સાધન તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે. જોકે, સરકાર તરફથી હજુ સુધી આ પત્ર પર કોઈ સત્તાવાર પ્રતિસાદ આપવામાં આવ્યો નથી.
ભારતમાં જાતિ ગણતરીનો મુદ્દો ઘણો જૂનો છે. છેલ્લી વખત ૧૯૩૧માં વ્યાપક જાતિ ગણતરી થઈ હતી. ત્યારબાદથી દેશમાં જાતિ આધારિત ગણતરી કરવામાં આવી નથી, સિવાય કે અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિની ગણતરી કરવામાં આવે છે. આ મુદ્દે સમયાંતરે રાજકીય ચર્ચા થતી રહી છે. કોંગ્રેસ પાર્ટીએ પોતાના ઘોષણાપત્રમાં અને રાહુલ ગાંધીએ વારંવાર ભાષણોમાં જાતિ ગણતરી કરાવવાની વાત કરી છે.
આ પત્રમાં વધુમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જાતિ ગણતરીના ડેટાનો ઉપયોગ દેશના વિકાસમાં અસમાનતા દૂર કરવા માટે થવો જોઈએ. પછાત વર્ગોને ન્યાય આપવા માટે તેમની વસ્તીના પ્રમાણમાં આરક્ષણ અને કલ્યાણકારી યોજનાઓનો લાભ આપવો જોઈએ. કોંગ્રેસ નેતાઓએ વડાપ્રધાનને વિનંતી કરી છે કે તેઓ આ બાબતે ગંભીરતાથી વિચાર કરે અને યોગ્ય પગલાં લે.
આ પત્ર દ્વારા કોંગ્રેસે ફરી એક વખત પોતાનો પક્ષ સ્પષ્ટ કર્યો છે. રાહુલ ગાંધી અને ખડગેએ જાતિ ગણતરીના મુદ્દે સરકાર પર દબાણ વધારવા માટે આ પગલું ભર્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે. આગામી દિવસોમાં આ મુદ્દે વધુ રાજકીય હલચલ થવાની શક્યતા છે.