અમેરિકાએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતાં જહાજો અને શિપિંગ કંપનીઓને કડક ચેતવણી આપી છે. જો તેઓ ઇરાની સંસ્થાઓ સાથે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સંબંધિત કોઈપણ માહિતી શેર કરશે, તો તેમની સામે અમેરિકી પ્રતિબંધો લાદવામાં આવશે. યુએસ ટ્રેઝરી વિભાગના ઓફિસ ઓફ ફોરેન એસેટ્સ કંટ્રોલ (OFAC) દ્વારા આ સૂચના આપવામાં આવી છે.
આ ચેતવણી અનુસાર, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સંબંધિત બાબતોમાં કોઈપણ ઇરાની સંગઠન સાથે માહિતી શેર કરવા બદલ જહાજો પર સેન્ક્શનનો ખતરો રહેશે, ભલે તેના બદલે કોઈ નાણાકીય લેવડ-દેવડ કે ચૂકવણી કરવામાં ન આવી હોય. અમેરિકી તંત્રએ આ નિયમનો ભંગ કરનારા જહાજો સામે કડક કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણી પણ આપી છે.
યુએસ ટ્રેઝરી વિભાગે ખાસ કરીને ત્રણ ઇરાની સંસ્થાઓને નિશાન બનાવી છે – 'પર્શિયન ગલ્ફ સ્ટ્રેટ ઓથોરિટી', 'પર્શિયન ગલ્ફ મરીન ઇન્સ્યોરન્સ કંપની' અને 'હોર્મુઝસેફ મરીન સર્વિસિસ ઓથોરિટી'. આ સંસ્થાઓ સાથે સંપર્ક કરવો પણ પ્રતિબંધિત કરવામાં આવ્યો છે.
અમેરિકાની આ કાર્યવાહી તેની 'ઇકોનોમિક ડી-ડે' ઝુંબેશનો ભાગ છે. આ ઝુંબેશ હેઠળ વોશિંગ્ટન ઇરાન પર આર્થિક દબાણ વધારીને તેના વૈશ્વિક કારોબાર અને નાણાકીય સંસાધનોને મર્યાદિત કરવા માંગે છે. અગાઉ પણ અમેરિકાએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવા બદલ ઇરાનને ટોલ કે ચાર્જ ચૂકવવા સામે આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોને ચેતવ્યા હતા.
ઇરાને આ પગલાને 'આર્થિક આતંકવાદ' ગણાવીને તીખી પ્રતિક્રિયા આપી છે. ઇરાની સંસ્થાઓએ દાવો કર્યો છે કે 46 જહાજોએ તેમના ટ્રાન્ઝિટ પ્રોટોકોલનો ભંગ કર્યો છે. તેમણે ભવિષ્યમાં ભારે દંડ, કસ્ટડી અથવા જપ્તી જેવી કાર્યવાહીની ધમકી આપી છે.
આ ટકરાવથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતાં જહાજોની અવરજવરમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના ક્રૂડ ઓઇલ અને એલએનજી (LNG) પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે. આ માર્ગ પરથી દરરોજ મોટી માત્રામાં તેલ અને ગેસની આવનજાવન થાય છે.
વિશ્લેષકોના મતે, આ તણાવને કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં અસ્થિરતા આવી શકે છે. ક્રૂડ ઓઇલ અને એલએનજી સપ્લાય ખોરવાઈ જવાની ભીતિ સર્જાઈ છે. આનાથી ભારત સહિતના ઘણા દેશો પર અસર પડી શકે છે, કારણ કે તેઓ ક્રૂડ ઓઇલ માટે આ માર્ગ પર નિર્ભર છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર્શિયન ગલ્ફ અને ઓમાનના અખાતને જોડે છે. આ માર્ગની ભૌગોલિક રાજકીય અગત્યતા ખૂબ મોટી છે. વિશ્વના કુલ તેલ નિકાસમાંથી લગભગ પાંચમો ભાગ આ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થાય છે. તેથી અહીં કોઈપણ અસ્થિરતાની અસર સમગ્ર વિશ્વ પર પડે છે.
અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચેનો આ તણાવ નવો નથી. અગાઉ પણ બંને દેશો વચ્ચે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને લઈને અનેક વખત વિવાદ થયો છે. જોકે, હાલમાં અમેરિકાએ લાદેલા પ્રતિબંધોનો દાયરો વધુ વિસ્તાર્યો છે, જેનાથી દરિયાઈ વેપાર અને વૈશ્વિક ઊર્જા સુરક્ષા પર ગંભીર અસર પડી શકે છે.
આ વિકાસને કારણે બાદમાં વધુ માહિતી આપવામાં આવશે. સાવધાની અને વિશ્વસનીય સ્ત્રોતો પરથી જ આ વિષયમાં માહિતી એકત્ર કરવામાં આવી છે. આગામી સમયમાં પરિસ્થિતિ કેવી રીતે વળે છે તેના પર ઘણું નિર્ભર રહેશે.